Konar-göçer yaşamın günümüzdeki izleri


Kışlak, kışın orduların, göçebe oymakların hayvanlarıyla birlikte yayladan inip konakladıkları yere denilir.

kışlak (kışlağ), qışlag, qešlāq, kışlaq, gışlaq, kıslaq, kyšlaq, qişlаq veya qishloq

Kâşgarlı Mahmud, Divanü Lugati’t-Türk’te;

kışlag  قشلغ kışlak, kışlanacak yer[1] olarak, Güncel Türkçe Sözlük kışlak, -ğı   a. hlk. 1. Kışın barınılan yer. 2. Kışın orduların, göçebe oymakların hayvanlarıyla birlikte yayladan inip konakladıkları yer[2] ve Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü 1. Köy. 2. Kışı geçirecek yer[3],  Uyğirçä Lughet قىشلاق, qişlаq, қишлақ  kış otlağı, olarak tanımlar. Gerhard Doerfer, شلاق qešlāq[4], “Winterresidenz des Herrschers (Han’ın kış otağı); Winterquartier v. Hirten u. Nomaden (çoban ve göçebelerin kış barınağı)“ olarak tanımlanır. Asya’da yarı-göçebe Türk halklarının hayvan (yılkı) sürüleri ile birlikte kış dönemini geçirdikleri bir kırsal yerleşim yeri olan kışlak, geleneksel olarak bir balçık veya çamur çit (Far. dewal, duval; Türk. çeper, barı) ile çevrilidir.

Güncel Türkçe Sözlük; yaylak, -ğı  a. coğ. Otlak, ve Bilim ve Sanat Terimleri Ana Sözlüğü‘; yaylak Yaylacıların hayvanlarıyla birlikte yaz mevsimini geçirdikleri yüksek otlaklara ve orada kurulan ilkel yerleşmelere verilen ad. bk. oba, dağ otlağı[5]. olarak tanımlar.

Azerbaycan

Īl-e Ḡozz

1965 yılındaki, en gerçekçi değerlendirmelere göre, hala yüz bin saf göçebeler hem yaz hem kış, yarı kubbe (alāčūq) şeklinde bir keçe çadırlarda, yaz otlakları (yeylāq veya gīrīa) ve kış otlakları (qešlāq), oba’da toplu halde 2-12 çadırlarda yaşadıkları sayılmıştır. Toplanan verilere göre, yaklaşık 800.000 koyun ve keçi, Moḡān bozkırı 4.000 km²’lik qešlāq alanda kışı geçirmişdir. Safeviler sonrası, Zand hanedanı döneminde Azerbaycan’da, Hazar kıyısı üzerinde ve nehir vahalarında bulunan İsfahan, Herat gibi ve Maveraünnehir’deki  bazı kasabalarda kuru tarım (daym) veya yüzey sulama hakimdi. Diğer birçok alanda sulama için yeraltı su yolları (qanāt, kārīz) ile su sağlandı. Hayvancılık (kümes hayvanları dahil ve bazı bölgelerde manda (su sığırı, camız)) hem yerleşik çiftçiler hem de göçebeler ve yarı-göçebeler tarafından yaz merası  (yaylāq) ve kış merası (qešlāq) arasında yer değiştirilerek her ikisi, özellikle koyun ve keçi hatta at ve deve sürübesiciliği uygulanmaktaydı.

Afgan Türkistan

Īl-e Hazāra wa Šārī

Hazāralar Afgan Türkistan’nında dağılıdır, Kuh-e Bābā’nın güneyinde otururlar, çoğunluğu yaylada yerleşik çiftçidir. Hazar-ajāt kuzey bölümünde, yüksek rakımlı yerleşim yerleri (aylāq) vadide yerleşik kalıcı köylerden (qešlāq) farklıdır. Afganistan‘da Dūnqešlāq (Dong Qešlaq), Qešlāq-e Qāżī gibi yer adları vardır. Dūnqešlāq, Afganistan’ın Qondūz ilinde Emām Ṣāḥeb düzlüğünde, Amu Derya’nın yaklaşık 10 km güneyinde, İslam öncesi Eftalit-Türk dönemine (5.-9.   yüzyıl) ve İslam sonrası 10. ve 13. yüzyıllara ait kazı bilimsel toplu yerleşim yeridir.

Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afġānistān

Baḡlān welāyat

Baḡlān vilayetinde, Qešlāqtepa, Qešlāq-e Mīrzā Bikā, Qešlāq-e Gholamḩasan, Qaṟa Bātuṟ Qeslāq[6] (666 m.), Tāl Qešlāq[7] (522 m.) ve Qešlāq-e Qezelbāy adlarında yerleşim yerleri de bulunmaktadır. Baḡlān woloswālī, Afganistan’da Sorḵāb (Qondūz) ırmağının üst vadisinde Hindukuş sahasının kuzey yamacında bir ilçe ve kasabadır. Baḡlān kasabasında da Qešlāq-e Qāżī adında bir köy vardır.

Badakhshān welāyat

Badakhshān vilayetinde Kohna Qešlāg[8] (1673 m.), Qešlāq-i-Safēḏ (2471 m.), Qõš Qešlaq (1677 m.), Qāẕī Qešlāq (1900 m.), Kaṯah Qešlāq (1737 m.) adlarında yerleşim yerleri bulunur.

Dāykondī welāyat

Orta Afganistan’da yer alan Daykundi vilayetinde, Pēš Qešlāq[9] (2676 m.) adında ve yakınlarında Yeylāq-e Pēšqešlāq[10] (3494 m.) ve Yeylāq-e Kalānebālā-i Qoṯanḏaṟ (2721 m.) adlarında yerleşim yerleri bulunur.

Qondūz welāyat

Kunduz vilayetinde, Kābolī Qešlāq[11], Sarāy-i-Qešlāq[12], Ḏehqān Qeslāq[13], Qešlāq-e Guṟgoṟi[14] (378 m.), Qara Qešlāq[15] (420 m.), Čōpāni Qešlāq[16] (435 m.), Gharaw Qešlāq[17] (390 m.) ve Dīvāneh Qešlāq[18] adlarında yerleşim yerleri bulunur.

Takhār welāyat

Afganistan’ın kuzeydoğusunda yer alan Tahar vilayetinde Qazāq Qešlāq[19], Sasmāq Qešlāq[20] (749 m.), Salākh Qešlāq[21] (770 m.), Kunči Qešlāq[22] (745 m.), Ēšān Qešlāq[23] (784 m.), Moghul Qes̄laq[24] (453 m.), Mūsā Qešlāq[25] (859 m.), Čaghal Qešlāq[26] (965 m.), Bāy Qešlāq[27] (1047 m.), Dahan-i-Qešlāq[28] (975 m.), Qezel Qešlāq[29] (1383 m.), Coquṟ Qešlāq[30] (968 m.), Qešlāq-e Darqad[31] (441 m.) ve Qudūq Qešlāq[32] (1133 m.) adlarında yerleşim yerleri bulunur.

Parwān welāyat

Parvan eyaletinde, Qešlāq[33] (2396 m.) ve Qešlāq-i-Mīr[34] (1019 m.) adlarında yerleşim yerleri bulunur.

İran

Īl-e Afšār

qešlāq Farsça garmsīr ve yeylāq sardsīr denilmektedir. Hazar Denizi kıyısı Ṭāleš bölgesi Astārā ilçesinde, kırsal nüfus, kıyı ovalarında pirinç, buğday ve sebze ve dağların etekleri üzerinde buğday, mısır ve meyve ağaçları yetiştirirler ve sürülerini qešlāq ve yeylāq arasında otlatırlar. Afšārlar’dan dördüncü bir topluluk Tahran çevresinde yerleşmiş, onlar Elburz dağlarının eteklerini yaylāq ve Ray’in birkaç kilometre güneybatısında, Šahrīār ve Gar etrafını qešlāq olarak kullanmaktadır[35]. Afšārlar’dan altıncı bir topluluk, Safevi Hanedanlığı döneminde, Mašhad’ın kuzeyindeki Darra-gaz bölgesine göç etmişlerdir. Mohammed Mahdi[36]’ye göre, bunlar Afšārların Qirqlū oymağındandır ve Šah I. Esmāʿīl (1501-24) zamanında kuzeybatı İran’dan oraya göç ettiler, Allaho Akbar dağ yamaçları üzerindeki Mīāb-e Kapkān kaynağı etrafında yaylāq ve “Dastgerd-e Darra-gaz” alanına qešlāq kurdular[37]. Fakat, orta Elburz silsilesi güney kanadında, Tahran ve Semnān arasındaki yayla, soğuk bir bölge, ulaşımı zor, yazın (yeylāq için) çok sıcak ve  su azdır ve  kışın (qešlāq için) çok soğuktur. Sadece değeri düşük bir yayla konumundadır. Kuzey İran’da Farsça garmsīr ve sardsīr terimi hiç kullanılmaz. Orta Çağ’da başlayan, buraya Türk-Moğol kabilelerin istilaları ile mevsimsel göçler için genelleştirilmiş kelime, kışın kalacak yer için qešlāq ve yazın kalacak yer için yeylāq gibi Türkçe kelimeler yaygın kullanılmıştır[38]. Önceki dönem terim tamamen unutulmuş, Farsça konuşulan bölgelerde bile, köy için basit bir eşanlamlı olmuştur. Bu Türkçe kelimeler, Zagros dağları ve Kürdistan içine kadar bile girmiştir. Anlaşılır biçimde, kış ve yaz otlakları için kullanılan qešlāq ve yaylāq Türkçe terimler, yerli Farçça terimler sardsīr ve  garmsīr yerine kuzey ve orta İran[39]’da tüm Persler tarafından kullanılmıştır. Yerleşiklik’te görülen bu düşüşün kanıtları İran’ın her yerinde bol miktarda görülür.

Örneğin, Šāh Ṭahmāsb, Qazvīn’i qešlāq olarak kullanmıştı. İlhanlılar (Silsilaye Īlḫānī), kışı (qešlāq kış merası) ve yazı (yeylāq yaz merası) denilen konak yerlerinde özenli çadırları ile göçebe alışkanlıklarını sürdürmüş, Bağdat çevresinde Mezopotamya’nın sıcak topraklarında kış mevsimini ve Azerbaycan’ın yaylalarında yaz mevsimini geçirmişlerdir. Orada, onların yerleşik yaşamın bir parçası olarak, Hülegü (Хүлэгү)’nün oğlu Abaqa tarafından Urmiye Gölü[40]’nün güneydoğusunda bir yazlık sarayın yapımına başlanmış, oğlu Arḡun (salt. 1284-91) döneminde tamamlanmıştır. Taḵt-e Solaymān olarak bilinen yapı, Sasani kralları tarafından kayırılan Šiz Zerdüşt tapınağı temelleri üzerine yapılmıştır. Rašīd-al-Dīn, Ḡāzān’ın, ordunun iletişim yolu üzerinde yer alan, yaylāq (yaz otlağı) ve qešlāq (kış otlağı) bulunan illeri, eqṭāʿ olarak askerlere vermeye kararlaştırdığını ve Moğol olmayan (tāzīk) askerlere de eqṭāʿ olarak verildiğinden söz eder[41]. Bir bītekčī, (gelir memuru) eqṭāʿ içinde tarımın durumunu araştırmak için yılda gönderilen biridir.

Ṭāleš (Hazar denizi kıyısındaki bölge) ve Gāleš bölgesinde, kışın ormanların yokuş aşağı ıslak yamaçları (qešlāq) ve yazın yüksek otlakları (yeylāq) olarak kullanan çobanların ve koyun besicilerinin kırsal konut evleri, benzersiz özellikler göstermektedir, güney Ṭāleš’de çoban kış evinin, üst katı çiftlik hayvanları için ayrılmış ve bir giriş rampası ile ulaşılmaktadır.

Īl-e Qašqāʾī

Kaşkay ilinde, Kūč (mevsimsel göçebe hayvancılık) kuru tarım ile hem qešlāq (kış otlağı) ve hem de yeylāq (yaz otlağı) içinde birleştirilerek oluşturulmuştur. Qašqāʾī boyu, Esfand (Şubat-Mart) ayı içinde kendi  kış otlakları (qešlāq) içindeki sürülen arazilerini, yaz otlaklarına hareket etmeden önce Farvardīn (Mart-Nisan) ayı içinde yeniden sürmüşler kış otlaklarından dönüşlerinden sonra sonbaharda tohum ekmiş ve geç Farvardīn (Mart-Nisan) ayı içinde ekin biçmek için ya da ertesi yıl erken Ordībehešt içinde, onlar sonraki kūč  için yaz otlaklarına (yeylāq)  göç etmeden hemen önce. Qašqāʾī boyu insanları, sonbahar başlarında, kış otlaklarına taşınmadan önce, yaz otlaklarındaki topraklarını sürmüşler ve tohumları ekmişler ve onlar buraya döndükten sonra yaz aylarında ekinlerini biçmişlerdir. Onlar, yaz otlaklarında ara sıra sebze (zerzevat) ve tahıl (hububat) (buğday, arpa ve biraz pirinç) gibi bitkileri yetiştirmişlerdir. Sürülmüş alanların yarısını nadas olarak bırakarak, her zaman ekilecek ve biçilecek bir arazileri olmuştur[42].

Qašqāʾī birliği içinde, tīra[43]‘lar bonkū denilen daha küçük birimlere bölünürler. Bir bonkū, birlikte mevsimsel göçler yapan ailelerden oluşmuş  bir toplululuktur ve özellikle otlatma alanlarını birlikte kullanmışlardır. Bu tür toplululukların ūba, būlūk ve eḥšām gibi diğer isimleri vardır[44]. Bir bonkū içinde genelde aileler akrabadır ama akraba olmayanlarda katılabilirler. Bunun bir örneği, čūpānkāra’lar (koyun ve keçiler için koruyucu) ve dārūgā’lar (deve için koruyucular) tek başına ya da aileleri ile birlikte, bonkū üyelerine eşlik edmişlerdir. İran’da 1960’lı yıllarda yapılan yeni toprak dağılımından sonra oluşan, toplu üretim örğütlenmelerine, farklı bölgelerde farklı isimler verilmiştir. Bu ortaklaşma üretim birimleri, Horasan içinde sÂaḥrā veya sarkār, Kermān  ve Shiraz içinde ḥarāṯa, Tahran ve Qazvīn içinde bona ve Kohgīlūya ve Behbahān içinde ise darkār olarak bilinir.

Jomhūrī-e eslāmī-e Īrān

Ostān-e Āz̄arbāijān-e Sharqī

Āz̄arbāijān-e Sharqī eyaletinde 1279 m. rakımlı Kara Kishlyg, (Qara Qishlaq, Qareh Qeshlāq)[45] adında yerleşim yeri bulunur.

Ostān-e Āzārbāijān-e Gharbī

Günümüz Āzārbāijān-e Gharbī eyaletinde, Qizil Qishlāq, (Qeshlāq, Qezel Qishlāg)[46], Qeshlaq, (Qeshlāq-e Ferūraq, Qeshlāq-e Taqī Beyg, Qeshlāq)[47], Qeshlāq-e Shakūr, (Qeshlāq-e Shakar)[48], Qeshlāq-e Āghābānū, (Qeshlaq-e Aghalu, Qeshlāq-e Āghālū, Qeshlaq-e Aghabanu, Qeshlāq-e ‘Alī Āqā)[49], Qeshlāq-e Amīr A‘lam, (Ūdlū Qeshlāq)[50], Qeshlāq-e Ebrāhīm Khān[51], Qeshlāq-e Esmā‘īl Khān[52], Qeshlāq-e Ḩājj Aman[53], Qeshlāq-e Ḩājj ‘Alī Khān[54], Qeshlāq-e Ḩājjī Bāyrīsh, Qēshlāq-e Ḩājjī Ḩasan, Qeshlāq-e Ja‘farābād-e Chelīk, Qeshlāq-e Garīg (Gerīk, Qeshlāq Jījū), Qeshlāq-e Khūrāshā, Qeshlāq-e Mīrzā ‘Alī, Qeshlāq-e Moḩammad Qolī, Qeshlāq-e Moḩammad Sharīf, Qeshlāq-e Mollālū, Qeshlāq-e Morādlū, Qeshlāq-e Narīmān-e Amīr Aşlānī, Qeshlāq-e Narīmān-e Ḩājj Havār, Qeshlāq-e Qīrlū, Qeshlāq-e Qūshdāsh Mīrzā Khān, Qeshlāq-e Qūshdāsh Yāshīl, Qeshlāq-e Soleymān Akbar, Qeshlāq-e Soleymān-e ‘Alī Goshād, Qeshlāq-e Ţarzīlū[55] (Qešlāq-e Tarazlū, Qeshlāq-e Bājīk) (1606 m.), Qeshlaq-e Yāremqayeh (Yārem Qīyeh-ye ‘Olyā), Qeshlāq-e Vālī (Vālī Qeshlāq), Qeshlāq-e Arāmaneh, Qeshlāq-e Khanjar (Khanjar Qeshlāqī), Qeshlāq-e Marzābād, Qeshlāq-e Nūākī, Qeshlāq-e Qūzlū (Qūrī Daraq), Qeshlāq-e Zeynāl Kandī, Qeshlāq-e Āqā Khān-e Ekhtīār (Zendehābād) ve Qeshlāq-e Āqā Khān-e Karāmat gibi Konar-göçer yaşamın günümüzdeki izleri ile başllayan pek çok yerleşim yerleri ve yer adları bulunur.

Ostān-e Kermānŝāh

Kermānŝāh eyaletinde  Qishlaq, (Qeshlāg, Qīshlāq, Qeshlāq)[56] adında yerleşim yeri bulunur.

Ostān-e Māzandarān

Batı Māzandarān’da Kalārestāq (veya Kalār-rostāq) ve Kalārdašt tarihi bir bölgedir. Kalārestāq (eskiden boluk; şimdi dehestān denilen) dört bucak’tan oluşur, güneyinde Kuhestān, ortada Kalārdašt, doğusunda Čālus[57] vadisinde Birun-bašm ve sahil boyunda Dašt veya Qešlāq, yaklaşık 120 kadar yerleşim yerini tümüyle kucaklar. Bu bucakların ortasındaki Kalārdašt bucağı (baḵš), sert soğuk iklimi (yeylāq veya sardsir) ile Qešlāq nüfusunun büyük çoğunluğunu yaz aylarında buraya çeker. Önceki yüzyıllardaki kabile göçleri artık Kalārestāq’ın budunsal bileşiminide etkilemiş, yeylāq üzerinde özellikle Baluches ve Afgan izleri de görülür

Čālus (چالوس, Čālūs), batı Māzandarān’da Hazar kıyılarından 8 km uzaklıkta 7 m. rakımda bulunan küçük bir kasabadır. Vadinin ağzında qešlāq içinde yerleşik bu Čālūs, son yüzyılda sadece bir köy veya bir baḵš olarak kalmıştır.

Ostān-e Gīlān

Gīlān eyaletinde Daylamān (Dailiman, Dil’man, Deylamān, Dailimān, Dil’man) šahrestān’da da Qeshlāq[58] adında 1528 m. rakımlı bir yerleşim yeri bulunur. 1963 yılına kadar Āstārā küçük bir baḵš idi, 1976 yılında Āstārā šahrestān (şehir dahil) nüfusu 35.000’e ulaşmıştır. Kırsal nüfus, kıyı ovada pirinç, buğday ve sebze ve dağların etekleri üzerinde buğday, mısır ve meyve ağaçları yetiştirir ve hayvan sürülerini qešlāq ve yeylāq arasında otlatırlar.

Ostān-e Fārs

Fārs eyaletinde Qeshlag, (Qeshlāg, Gheshlagh, Qeshlāq)[59] adında bir yerleşim yeri bulunur. 1860’lı yıllara kadar, Ostān-e Fārs’da  Bahārlū[60]’lar tamamen göçebe idi. Onların yaz otlakları Şiraz’ın kuzeyinde, Rāmjerd, Marvdašt ve Kamin gibi yerleşim yerlerinde ve kışlakları güneydoğu Ostān-e Fārs’da, Dārāb ve Īzadḵāst etrafında idi[61]. Fārs’daki Turki denilen bir batı Oğuz Türk lehçesini konuşan Nafar’lar da, daha göçebe iken, Lārestān’ın yanı sıra, Dārāb ve Jahrom ilçe (boluk)’lerini qešlāq ve Neyriz gölünün kuzeyindeki Ābāda-ye Tašk ilçesini de yeylāq olarak kullanmışlardır.

Ostān-e Xorāsāne Ŝomāli

Xorāsāne Ŝomāli eyaletinde Qeshlāq-e Nāveh, (Qeshlag-e Naveh)[62], Qeshlāq-e Qal‘eh Joq[63], Qeshlāq-e Senjed[64] adlarında yerleşim yerleri bulunur.

Ostān.e Hamadān

Hamadān eyaletinde dağlık arazilerde çeşitli göçebe toplulukların geleneksel otlatma alanları vardır. Alvand Kūh, Hamadān yakınındaki dağ silsilesidir.  Lorların Lak lehçesini konuşan Torkešvand’lar, Irak sınırına yakın Gīlān-e Ḡarb ilçesinde onların qešlāq (kış merası) ve dağların batı yamaçında da onların yeylāq (yaz otlağı) olarak kullandıkları alanlar yer almaktadır. Ayrıca, doğu yamaçlarındaki Yarīmtoḡlū tarafı yaz otlağı ve Zagros ve Ḵūzestān ve Mezopotamya ovası arasında bayır bölgede bulunan Dezfūl’un kuzeyi de kış otlağı olarak kullanılmaktadır.

Ostān-e Semnān

Semnān eyaletinde Hazar kapısı ötesinde Qešlāq[65] veya Garmsār (گِشلاق, Geshlāq veya گرمسار, Garmsār) adında bir bölge bulunmaktadır. Burası özellikle, Horasan’a doğru büyük yol üzerinde bir mola yeri olarak bilinmektedir. Garmsār ovası ve Sīāhkūh dağları birkaç yerel göçebelerin kış merasıdır. Sīāhkūh dağları Garmsār ovası ve Dašt-e Kavīr arasında, özellikle av hayvanı bakımından zengin olan ve şimdi bir doğal koruma altına alınmış arazi parçasıdır. Garmsār nüfusunun bir kesimi, Ḥablarūd vadisindeki köylerinde yazı geçirirler ki, aynı zamanda evleri ve qeysī denilen meyve bahçeleri vardır, pazara satışa götürmeden önce kurutulmuş bir kayısı türü yetiştirirler. Demiryolu, Qešlāq kentine yeni bir canlılık sağlamıştır.

Ostān-e Yazd, Ostān-e Kohgīrūye-o Būyer-Ahmad ve Ostān-e Chahār Maḩāll va Bakhtīārī

Orta ve güney İran eyaletlerinde, Došmanzīārī-e Mamasanī ve Došmanzīārī-e Kūhgīlūya adlı iki Lor boylarından Došmanzīārī-e Kūhgīlūya kolunun çoğu (Sāzmān-e barnāma) son bir araştırmaya göre, sayıları 1057 bulan aileler göçebe kalmıştır. Bunların Jowkār, Reven, Dālven ve Gol-Aspīd gibi dağlık bölgelerde yaz otlakları (yeylāq) ve Ābrīz[66], Bīdanjār, Rūd-e Šūr, Zīrnā, Qalʿa-ye Kalāt ve Qalʿa-ye Rāk etrafında da kış otlakları (qešlāq) vardır[67]. İran ordusu belgelerine göre 1958 yılında, Došmanzīārī-e Mamasanī boyunu ise, Serenjelāk (300 aile), Baḵšī (300 aile), Maḥmūdī (300 aile), Tīrtājī (300 aile), Kolāhsīāh (200 aile), Tawakkolī (200 aile), Ḥasanī (200 aile), Harāyjānī (300 aile), Mašāyeḵ (300 aile), Ardešīrī (100 aile), Rūdbālī (200 aile) ve Bābā Šams-al-Dīnī (150 aile) gibi oymaklar (tīra) oluşturmuştur.

Ostān-e Tehrān

Tahran eyaletinde Qešlāq[68] (1175 m.), Šahr-e Qešlāq[69] (873 m.), Qešlāq-e Charkhlū[70] (1285 m.), Qešlāq-e Mehrchīn[71] (1092 m.), Qūšeh Qešlāq[72] (1130 m.), Qešlāq Gol-e ‘Abbās[73] (946 m.), Qešlāq-e Jītū[74] (976 m.),  Qešlāq Qal‘eh, Qešlāq-e Āfarīn, Qešlāq-e Amīnābād, Qešlāq-e Ferūnābād, Qešlāq-e Ḩoseynkhānī, Qešlāq-e Karīmābād, Qešlāq-e Kāz̧emābād, Qešlāq-e Mo‘īnābād, Qešlāq-e Moḩammad ‘Alī, Qešlāq-e Mūrānlū, Qešlāq-e Nafar, Qešlāq-e Naz̧arābād, Qešlāq-e Qū’īnak, Qešlāq-e Seyyed Ḩeydar, Qešlāq-e Šamsābād, Qešlāq-e Šarīfābād, Qešlāq-e Šeykh Yārī, Qešlāq-e Zagarhā, Qešlaq-e `Ali Beyk, Qešlāq-e ‘Amrowābād, Qešlāq-e Dāvūdābād, Qešlāq-e Dāylar, Qešlāq-e Ganjī, Qešlāq-e Gong, Qešlāq-e Haft Tappeh, Qešlāq-e Kadkhodā Āghā, Qešlāq-e Īnālū-ye Yaghmarlū, Qešlāq-e Ţārand, Qešlāq-e Āhangarān, Qešlāq-e Zīr-e Bāgh, Qešlāq-e Qū’īnak ve Qešlāq-e Safarkhān adlarında pek çok yerleşim yerleri bulunur.

Ostān-e Zanǰān

Afšār’lardan üçüncü bir topluluk görünüşe bakılırsa Safevi döneminden bu yana,Ḵamsa (Zanǰān çevresindeki bölge) eyaletinde yaşamaktadır. Onların henüz göçebe olduğu zaman, Solṭānīya yukarısı ve bundan başka kuzeydoğuda Ṭārom tepeleri onların yaz otlakları (yaylāq) idi. Zanǰān güneybatısında, Afšār’ların çoğu Qezel Ozūn nehri üzerinde eskiden bir qešlāq (kış otlağı), bugün bucak (dehestān) olan Qešlāqāt-e Afšār’da  yerleşmiştir.

Kazakistan

Günümüz Kazakistan’da ise, Kâşgarlı Mahmud’un, Divanü Lugati’t-Türk’te; Man kışlağ مان قشلاغ
“Oğuz ülkesinde bir yer adı.” şeklinde tanımladığı, o dönemde Çuvaldar[75] (Çavuldur) boyunun yurt edindiği, Mangyshlak (veya Mangghyshlaq) yarımadasının adında görülür.

Kırgızistan

Kırgızistan’da Оş оblаstı içinde, Kyzylkishlak (Kyzyl-Kyshtak, Jangy-Kyshtak veya Dzhany-Kyshtak) ve Kashgarkishlak (Kashkar-Kyshtak veya Kashgar-Kyshtak) adlarında yerleşim yerleri vardır.

Türkmenistan

Güneydoğu Türkmenistan’da ise, Dagarkishlak, Khodzhakishlak, Tash-Kishlak ve Yangi-Kishlak adlarında yerleşim birimleri vardır.

Özbekistan

Semekand yakınlarında Bukharikishlak ve bundan başka Afgan-Kishlak adlarında yerleşim birimleri vadır.

Anadolu

Īl-e Āq Qoyunlū

İlhanlılar (Silsilaye Īlḫānī) döneminin sonuna kadar 14. yüzyılın ortasında, Āq Qoyunlū’lar, Ermenistan’da Sinir etrafında ve Bayburt’un doğusunda yaz otlakları (yeylāq) ve Kiḡi, Palu, Ergani ve Dīār Bakr civarında kış otlakları (qešlāq) arasında göç etmişlerdir.

Günümüz Türkiye’de, Adana ili, Aladağ ilçesi, merkez bucağına, Ankara ili, Çeltikçi bucağına, Batman ili, Kayapınar bucağına, Hatay iline, Manisa ili, Yarbasan bucağına ve en son Mardin ili, Mazıdağı ilçesi, merkez bucağına bağlı olan Kışlak adında bir çok yerleşim birimleri vardır. Ayrıca, sayıları gün geçtikçe azalan hayvancılıkla geçinen, genellikle Toroslarda yaşayan göçebe Türk oymağı yani Yörükler vardır.

Tevfik Günyüzlü

Dipnotlar


[1] Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati’t – Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, s. 13, 464, Cilt III, s. 88.

[2]Güncel Türkçe Sözlük

[3]Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

[4] Gerhard Doerfer, Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. Bd. I – IV, Wiesbaden (Steiner) 1963-1975. Bd. III, 479-481.

[5] Sami Öngör, Coğrafya Terimleri Sözlüğü Ankara : Türk Dil Kurumu Yayınları, 1980.

[35] Masʿud Kayhān, Joḡrāfiā-ye mofaṣṣal-e Irān: II – Siāsi, Tehran, 1932, s. 112.

[36] Mohammed Mahdi, Histoire de Nader Shah, London, 1807.

[37] L. Lockhart, Nadir Shah, London, 1938. I, s. 39.

[38] G. Doerfer, Türkische und mongolische Elemente in Neupersischen, Wiesbaden, 1963-75, III, s. 479-81, IV, s. 252-54.

[39] Gerhard Doerfer, Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen, Wiesbaden, 1963-76, c. III, s. 479-81; c. IV, s. 252-54.

[40] Dietrich Huff, “Taḵt-e Solaymān,” in Moḥammad-Yusof Kiāni, ed., Šahrhā-ye Irān: Irān: naẓar-i ejmāli ba šahr-nešini o šahr-sāzi dar Irān (Iranian Cities: General Study on Urbanization and Urban Planning in Iran), Tehran, 1986-91, III, s. 1-31.

[41] Ḵāja Rašīd-al-Dīn Fażl-Allāh b. ʿEmād-al-Dawla, Tārīḵ-e mobārak-e ḡāzānī, s. 310.

[42] H. Peymān, Īl-e Qašqāʾī, Tehran, 1968, s. 89-90.

[43] sonraları bir ṭāyefa adlandırılmıştır.

[44] H. Peymān, Īl-e Qašqāʾī, Tehran, 1963, s. 151.

[60] Bahārlū, Azerbaycan, Horasan, Kermān ve Fārs’da yaşayan bir Türk oymağıdır.

[61] Ḥasan Fasāʾī, History of Persia Under Qājār Rule, çev. H. Busse, New York, 1972, II, s. 310.

[66] Abriz, Iran Page Ostān-e Chahār Maḩāll va Bakhtīārī

[67] Ī. Afšar Sīstānī, Īlhā, čādornešīnān wa ṭawāyef-e ʿašāyerī-e Īrān I, Tehran, 1987. s. 595-596.

[75] Bu boy adı, 1916 yılında Kilisli Muallim Rıfat Bilge’nin yayınladığı Kitāb-i Dede Qorqūt ʾalā lisān-i ṭāʿif-i Oghūzān‘da da “Çavuldar” şeklinde kullanılmıştır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: