Baharlı oymağı


Bahārlū, Azerbaycan, İran Horasan, Kermān ve Fārs eyaletlerinde yaşayan bir Türk oymağıdır.

Iwa, Īvā (Yıwa veya Yıva)

Kaşgarlı Mahmud’un Divân-ı Lügati’t-Türk’de

yirmi iki Oğuz bölüğünden dördüncüsü; اڤا “Iwa”lardır. Bunlara “Yıwa” dahi denir. Belgeleri şudur : [i] diye tanımladığı Oğuzların Üčoq (sol kolu) kolundan bir boydur. Yazıcızāde ʿÂlì’nin, Tevārih-i Āl-i Selçuḳ [ii] adındaki eserinde, Yıva  “Yani mertebesi dükelinden üstün ola” anlamındadır ve ongunları Çakır’dır[iii].

Bahārlū , Azerbaycan, Horasan, Kermān ve Fārs’da bir Türk oymağıdır. J. Malcolm göre, başlangıçta “Timur tarafından Suriye’den Fars’a getirilmiş” aslen Šāmlū’ların bir koludur[iv]. Ayrıca bu görüşe, “Onlar genellikle muhtemelen Suriye’den geldikleri için, Fārs’da, Arap olarak bilinir” sözleri ile A. Houtum-Schindler’de katılır[v]. Ama tüm bu yetkililerin bu iddialarını kanıtlayaçak herhangi bir belge bulunmamaktadır, Fārs’daki Bahārlū’lara genellikle Arap denilmesinin sebebi, Arap kabilesi Ḵamsa aşiret birliği ile ilişkileri nedeniyle olduğu ileri sürülebilir. Öte yandan, Bahārlū oymağı ve Šāmlū’ların bir kolu olduğu bilinen Qarāgozlū oymağı arasında yakın bir bağlantı vardır[vi]. Mīāndoāb’ın 25 km kuzeybatısında Qarāgozlū adında bir köy[vii], Bahārlū’ların yaşadığı bölgeye çok yakın Marāḡa’nın kuzeybatısında; Hamadān’ın batı tarafında Bahārlū ve Qarāgozlū adında köyler vardır[viii], ve Ostān-e Fārs’da 1616 m. rakımlı Qarāgozlū[ix] (Shamsābād-e Qareh Gozlū) adında bir köy ve Bahārlū’lardan Qarāgozlū adında  bir oymak da vardır (Ebrāhīm Khan Bahārlū ve Amīr Āqā Khan Bahārlū ile kişisel görüşme. Şiraz, 1957).

Vladimir Feodoroviç Minorsky, Barānī (veya Bārānlū) diğer bir adının Bahārlū olduğu ve  Īvā boyundan bölünmüş, Qara Qoyunlū hanedanlığında egemen olan bir oymak, yani hakiki bir Oğuz boylarındandır. Ancak, F. Sümer Bahārlū ve Barānī aynı oymağın adı olduğu iddiasını kanıtlamak için hiçbir somut delil göstermemiştir[x]. Qara Qoyunlūlar döneminde, Bahārlū’lar Hamadān yakınında yaşadıkları, bir gerçektir, V. Minorsky, Bahārlū o kentin 14 km kuzeybatısında Bahār[xi] adında kale’den türetilmiş olduğunu düşünmektedir[xii].

ʿErāq-e ʿAjam ve Hamadān

Šāhroḵ b. Timur (salt. 1405-48) ölümünden sonra, Qara Qoyunlū Türkmenler Hamadān’ı ele geçirmiş ve ʿAlišakar Bahārlu (Bārāni), Jahānšāh Mirzā Turkamān’ın (1437-67) hizmetinde bir amir ve bu bölge onun etki alanının bir parçası haline gelmiştir. ʿAlišakar’ın oğulları ondan sonra babalarının bölgesinde hükmetmiştir. Timur sonrası ve hatta onun yaşamı sırasında, Hamadān ve ʿErāq-e ʿAjam’da diğer şehirlerin denetimi sık sık Timur’un şehzadeleri arasında el değiştirmiştir. Hamadān, uzun bir süre boyunca eski refahını ele geçirmiş, Safevilerin (908/1503) yükselişi ile, ʿAlišakar’ın mülkü (qalamrow-e ʿAlišakar) veya Hamadān denilmiş ve ʿErāq-e ʿAjam’in yönetim merkezi olmuştur[xiii].

Bahārlū oymağı, tüm bilgilere bakıldığında, büyük olasılıkla 1408 yılında Qara Yūsof tarafından Hamadān fethinin ardından Qara Qoyunlū boy birliğine katıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, Jahānšāh’ın  hükümdarlığına (s. 1438-1467) kadar, Bahārlū önderlerinin herhangi bir önemli düzeye ulaşmış değildi. O dönemde, Bahārlū oymağı ya da Balāl veya Būlāllū boyunun önderi ʿAlī Šakar Beg idi. ʿAbd-al-Bāqī Nehāvandī’ye göre,1457 yılında daha çok batı ve güneybatı İran’ın fethinden sorumlu ve Qara Qoyunlū komutanlarından başarılı birisi idi[xiv]. Bābor’e göre, Jahānšāh ʿAlī Šakar Beg’in kızı Pāšā Begom ile evlendi[xv]. Ama Fażl-Allāh b. Rūzbehān’a göre ise, Pāšā Begom ile evlenen Jahānšāh’ın oğlu Moḥammad Mīrzā idi[xvi].

ʿAlī Šakar Beg’in oğlu Pīr-ʿAlī Beg (bazen Šīr-ʿAlī Beg denir), Bahārlū oymağının önderliğini başardı. Pīr-ʿAlī Beg, Jahānšāh’ın subaylarından biri, bu subay 1467 yılında Āq Qoyunlū Uzun Ḥasan tarafından yenildiği zaman, o, Ebrāhīm Beg, Jahānšāh’ın torunu ve dört ya da beş bin Bahārlū aileler ile birlikte, Horasan’da Timurlulara sığındılar. O, Kāšḡar’dan Kafkasya ötesine kadar uzanan Timur İmparatorluğunu yeniden kurmaya çalışan,Gurkānī’lerin sürgündeki son hükümdarı Abū Saʿīd’in hizmetine girdi[xvii]. Abū Bakr, Uzun Hasan tarafından 1469 yılında tekrar yenilgiye uğradığı zaman, Pīr-ʿAlī Beg ve Ebrāhīm Beg Horasan Gurkānī (Tīmūriyān) hükümdarı Sultan Ḥosayn Bāyqarā’ya katıldılar (1470-1506). Uzun Ḥasan, Ḥosayn Bāyqarā’ya tekrar sürgündeki önderlerin iadesini talebi için mektup yazdı (Bu iletilerden biri İstanbul’da muhafaza edilmiştir.)[xviii]. O, bir yanıt almayınca, en azından üç ordularını Horasan’a gönderdi[xix]. Daha sonra, Pīr-ʿAlī Beg, Ḥosayn Bāyqarā ile ve Sultan Maḥmūd’un hizmetine girdi, Abū Saʿīd’in üçüncü oğlu, kendisi Ḥeṣār-e Šādmān (bugünkü Tacikistan’da)’da yerleşmişti. Orada, Pāšā Begom, bu sırada dul kalmış ve sürgüne ağabeyi Pīr-ʿAlī Beg izlemiş , Sultan Maḥmūd ile evlendi[xx].

Uzun Hasan 1472 yılında vefat ettiğinde, Pīr-ʿAlī Beg İran’da onun eski güç tabanını yeniden ele geçirmek için çalıştı. Pīr-ʿAlī Beg, kardeşi Bayrām Beg ve Abū Bakr adında Sultan Maḥmūd’un bir kardeşi ile birlikte, o Bahārlū’lardan ve Sīstān ve Bam yönünde Kermān eyaletindeki Čaḡatay’lardan bir bileşik kuvvet oluşturdu. Bu bileşik ordu, kötü savunulan Kermān ve Sīrjān her ikisinide ele geçirdi ve daha sonra Fārs’a yöneldi. Ama yeni Āq Qoyunlū hükümdarı Sultan Yaʿqūb (s. 1478-90) tarafından gönderilen bir seferi kuvvet tarafından yönlendirilir oldu. Pīr-ʿAlī Beg, Bayrām Beg ve Abū Bakr Sīrjān’da ailelerini bırakıp, Gorgān’a kaçtılar. Ḥosayn Bāyqarā oraya bir ordu gönderip onlara saldırdı. Abū Bakr öldürüldü ve Bahārlū’ların önderleri yakalandı. Pīr-ʿAlī Beg sonra kör oldu ve  Bayrām Beg idam edildi[xxi].

Jān-ʿAlī Beg’in oğlu Sayf-ʿAlī Beg, aynı zamanda Bābor’e de hizmet etmiş. Bābor vefat ettiğinde, Homāyūn kuruluna (1530-56) girmiş ve onun ölümü anında Ḡaznī valisi idi. Sayf-ʿAlī Beg’in oğlu Bayrām Khan (ö. 1561) ise, Mughal Hindistan’da ünlü bir devlet adamı oldu. O Akbar’ın ḵānbābā (muhafız) ve ilk ḵān-e ḵānān (baş bakan)’ı oldu. O ayrıca seçkin bir bilim adamı, şair ve sanat hamisi idi[xxii]. Horasan’lı Bahārlū’ların başı Pīr-ʿAlī Beg’in ardılı oğlu Jān-ʿAlī Beg (Bābor tarafından yanlışlıkla Yār-ʿAlī denilen) oldu. O Badaḵšān’a yerleşti ve geç 1490’lı yıllarda Bābor’ün hizmetine girmişti[xxiii]. 1499 yılında Andījān bölgesinde Bābor için mücadele ederken, o başına böyle bir darbe aldı, ki kafatası delindi[xxiv]. Ancak, bu yaralanmalara rağmen, o takiben Kabul ve daha sonra Hindistan’da, Bābor’e hizmet vermeye devam etmiştir[xxv].

Qoṭbšāhī

Solṭānqolī Qoṭb-al-Molk, Deccan’da Golconda’da 1496’da Qoṭbšāhī hanedanlığını kurmuş Türk serüvenci, bir Bahārlū’dur[xxvi]. Yaklaşık iki yüzyıl (1496-1687) süren bu saltanat sırasında, bu hanedan belirgin bir Hint-Müslüman kültürü üretmişti[xxvii].

Qara Qoyunlū imparatorluğunun çöküşünü izleyen dönemde batı İran’da yaşayan Bahārlū’lar, yavaş yavaş diğer bazı Qara Qoyunlū kabileleri ile birlikte, Azerbaycan’a yerleşti. Bahārlū’ların, Āq Qoyunlū’lar ile işbirliği yaptığı görünmektedir, Ḥasan Beg Šakaroḡlū adında birisinden duyulduğuna göre, Āq Qoyunlū hükümdarı Alvand b. Yūsof’un bir müttefiki, sonraları 1501-1502 yılında Naḵjavān’da Shah Esmāʿīl Šafawī tarafından saldırıya uğradı[xxviii].

ʿAbd-al-Raḥīm Ḵān Ḵānān[xxix] (Devanagari: अब्दुल रहीम खान-ए-खाना, Farsça: عبدالرحيم خانخان; ʿAbd-al-Raḥīm b. Moḥammad Bayrām Beg Ḵān Ḵānān) (ö. 1627) seçkin general ve devlet adamı, sanatçı ve şairlerin hamisidir. O, 1556[xxx] yılında Lahor’da doğmuş ve Qara Qoyonlū Türkmen[xxxi] birliğindeki Bahārlū oymağındandır ve onun torunları hala Ostān-e Fārs’da Dārābjerd bölgesinde yaşamaktadır. 1562 yılında, babasının öldürülmesinin ardından, o Shāhān-e Moġul veya Gūrkānī İmparatorluğu pādšāh’ı Abu’l Moẓaffar Naṣir-al-Din Moḥammad Homāyūn’un oğlu Abu’l-Fażl Jalāl-al-dīn Moḥammad Akbar’ın sarayına getirilmiş orada büyümüştür. Ḡāzī Khan Badaḵšī ve Moḥammad Amīn Andeǰānī onun öğretmenleridir. 1573 yılında Ahmadabad’da Ḥosayn Mīrzā’ya karşı savaşta Akbar’a eşlik etmiş, 1576’de Gujerat valisi olarak atanmış ve bundan sonra 1580 yılında hükümdar okuyucu (mīr ʿarż)’su gibi diğer hizmetlerde bulunmuş ve dört yıl sonra Şehzade Salīm’in koruyucu (atālīq)’su olmuştur[xxxii]. ʿAbd-al-Raḥīm b. Moḥammad Bayrām Beg Ḵān Ḵānān’ın altı oğlunun hepside ondan önce ölmüştür; Šāhnavāz Khan (ö. 1619), Raḥmāndād (ö. 1620), Dārāb 1625’de idam edilmiş, Raḥmāndād (ö. 1620), Amrallāh, Ḥaydar-qolī ve Qārān. Onun eşi, Māh Bānū, Ḵān-e Aʿẓam Mīrzā ʿAzīz’in kız kardeşidir, ayrıca o da ondan önce 1596-97 yılında Ambela’da ölmüştür[xxxiii]. Onun kızı başarılı Jānān Begom 1599 yılında şehzade Dānyāl ile, diğer kızı da Amīr-al-dīn b. Jamāl-al-dīn Īnǰū ile evlenmiştir. Ayrıca, ʿAbd-al-Raḥīm Ḵān-e Ḵānān, 1589 yılında Akbar’ın emri ile Jaĝatāy Türkçesi ile yazılmış Bābor-nāma adlı eseri,  Vāqeʿāt-e Bāborī adı ile Farsça’ya çevirmiştir.

Bahārlū’ların, Safevi hanedanlığı döneminde önemli bir etkinlikleri olmamıştır. Fakat J. Malcolm, Bahārlū oymağının erken Safevi hükümdarlarına[xxxiv] dayanak olan yedi oymaktan biri olduğunu söylesede, onun bu savı herhangi bir güvenilir kaynak tarafından doğrulanmamıştır. Ḥasan Rūmlū[xxxv], o dönem sadece iki Bahārlū’dan, biri 1516 yılında Balḵ kale komutanı olan Moḥammad Bahārlū ve diğeri birçok Qezelbāš liderleri ile birlikte, 1576 yılında Shah Ṭahmāsp ölümünden sonra taht için arayış içinde olan Esmāʿīl Mīrzā’yı destekleyen Walī Beg Bahārlū’dan söz eder. Bundan başka, Monajjembāšī’nın listesi sekiz ana Qezelbāš kabilelerin Bahārlū’ları içermez[xxxvi].

Bugün, Bahārlū ūymāq izleri ya da parçaları Türkiye, eski SSCB ve İran içinde görülür. Rus Azerbaycan’nında Shusha (Şuşa) ve Zengezur ilçelerinde de Bahārlū’lar vardır[xxxvii]. Rus Azerbaycan’ında Bahārlū adıyla da üç köy vardır[xxxviii]. Agdam Rayonunda 133 m. rakımda Baharlı[xxxix], Zangilan Rayonunda 346 m. rakımda Baharlı[xl] adında köyler vardır. Günümüz Ermenistan’da Syunikʼ (eski adı Zengezur) eyaletinde 1669 m. rakımda Baharlu[xli] adında da bir köy vardır. Güneydoğu Anadolu’da Dīārbakr ilinde Bismil ilçesine bağlı Baharlu adında bir köy de vardır[xlii]. Bahārlū’lardan bir başka topluluk da İran Azerbaycan’ında bulunmaktadır. 1906 yılında illeri ziyaret eden Fransız bilim adamı Eugène Aubin, Marāḡa’nın kuzeydoğusunda, Dīzajrūd ovasında Bahārlū’ların yaşadığını bildirmiştir[xliii]. Bu topluluk, M. L. Sheil’in önceliri 2000 aileler olarak tahmin ettiği topluluk olmalıdır[xliv]. Bugün, bu Bahārlū’lar kendi oymak kimliklerini kaybetmiş ve Azerbaycan’da hiçbir güncel boylar listesine dahil değildir. Ancak bunların yaşamakta oldukları bu bölge, örneğin Būlāllū gibi, 15’li ve 16’lı yüzyıllarda asıl Bahārlū oymağı ve Āḡač Erī, Qara Qoyunlū birliğini oluşturan başka oymakları andıran, son derece imalı köy adlarını içerir. Ayrıca yakınlarda, diğer iki Qara Qoyunlū oymaklarından Ālpāvot ve Bārānlū adlarında köyler bulunur[xlv]. Daha güneyde, Sanandaj bölgesinde Bahārlū adıyla anılan köy vardır[xlvi]. Nāder Shah (salt. 1736-1747) döneminde, Bahārlū’ların ve Nafar’ların önderi Ḥājji Ḥosayn Khan Nafar olmuştur. Onun oğlu, Moḥammad-Taqi Khan, tekrardan onun oğlu ʿAli Akbar Khan, her iki oymağın önderi olmuştur[xlvii]. 1861-1862 yılında, Fārs’daki Ḵamsa aşiret birliği (Ilāt-e Ḵamsa)’ni oluşturan beş oymaklardan biriside Nafar’lardır. Nafar’lar, Ḵamsa aşiret birliğine her ikisi de daha katılmadan önce Bahārlū’lar ile çok yakından ilişki kurmuşlar, bazen her iki oymak, bir önderi (kalāntar) paylaşmıştır. Ḥasan Fasāʾi’e göre, Nafar’lar, Bādeki, Tātemlu, Čengezi, Duluḵānlu, Zamānḵānlu, Settārlu, Sanjarlu, Šuli, Ṭāṭem, Ṭāʾefa-ye Jen, ʿArāqi, Qādlu, Qobādlu, Qarabājaḡlu, Qeydārlu ve Lor gibi alt-oymaklardan oluşmuştur[xlviii]. Arap aşireti Šaybānī ve Fārs’da Jabbāra, Aynālū, Bahārlū Türk oymakları, ve Nafar yanında Bāṣerī tarafından oluşan Ḵamsa birliği ve zengin bir tüccar olan Şiraz’lı ʿAlī-Moḥammad Qawām-al-Molk liderliğinde 1861-62 yılında hükümet kurmuşlardı. 1861-1862 yılında, Nāṣer al-Din Shah kendi yetkisine rakip, Bahārlu, Aynāllu, Nafar, Bāṣeri ve Arab oymaklarından oluşan “Il-e Ḵamsa[xlix]”  (“beş birlik veya beş il“) ve Şiraz’lı zengin ve güçlü Qawāmi ailesi tarafından sınırlama oluşmuştur. Son olarak, il genelinde dağınık birkaç küçük Šāhsevan, Bayāt, Qaragözlü, ve Āq Evlī gibi diğer Türk boyları da bulunmaktadır[l]. Reza Shah Pahlavi (1925-1941)’nin zalimce yönetimi, Nafar oymağının birlik ve uyumunu daha zayıflatmıştır. Fārs’daki Nafar’lar Şii olup, Turki denilen bir batı Oğuz Türk lehçesini konuşurlar.

Daha doğuda, güney Horasan (Khāvar-zamīn)’da Afgan sınırı yakınındaki Darmīān’ın 12 km güneyinde, Bahārmarz köyünde bazı Bahārlū’lar yaşıyor. Aynı ilde, Bošrūya’nın 3 km kuzeybatısında Balāl adında da bir köy vardır[li]. Daha sonrası, Ḥasan Fasāʾī’e göre, Ḵārazm (Ḵīva) içinde, Bahārlū adında bir oymak vardır[lii].

Jomhūrī-e eslāmī-e Īrān

Ostān-e Fārs

Nihayetinde, Ostān-e Fārs’da bir Bahārlū oymağı vardır. Oymak geleneğine göre, bu Bahārlū’lar kuzeybatı İran’dan geldiler (Ebrāhīm Khan Bahārlū ve  Amīr Āqā Khan Bahārlū ile kişisel görüşmeler, Şiraz, 1957). Ama aslında, onların bir kolu(tīra)’na Mašhadlū denir, onlar Qara Qoyunlū devletinin çöküşünden sonra Horasan’dan kaçmış olanlar Bahārlū’lar arasında olduğunu gösteriyor. H. Field’in iddiasına göre, onlar 18. ve 19. yüzyıllarda Ostān-e Fārs’a yerleştiler[liii]. Ama bu durumda onlar Horasan’dan gelmiş olamazlar. Ostān-e Kermān’daki Bar-e Bahārlū’lar ve Ostān-e Fārs’daki Bahārlū’ların, Pir-ʿ Alī Beg ve kardeşi Bayrām Beg’in 1478 yılında Āq Qoyunlū Sultan Yaʿqūb tarafından yenilgiye uğratıldığı zaman Sīrjān’ı terk eden Bahārlū’ların torunları olduğu inanılır, Bar-e Bahārlū’lar Sīrjān’a ve Ostān-e Fārs’daki Bahārlū’lar o bölgenin hemen güneybatısında bir alana yerleştiler.

1860’lı yıllara kadar, Ostān-e Fārs’da  Bahārlū’lar tamamen göçebe idi. Onların yaz otlakları Şiraz’ın kuzeyinde, Rāmjerd, Marvdašt ve Kamin gibi yerleşim yerlerinde ve kışlakları güneydoğu Ostān-e Fārs’da, Dārāb ve Īzadḵāst etrafında idi[liv]. M. L. Sheil, sayılarının 1849 yılında 1.230 aileler olduğunu tahmin eder. K. E. Abbott’a göre ise 1850 yılında 2000 ailelerdir[lv]. Onların son önemli önderi 1851-1852 ve 1858-1859 arasında hüküm süren Aḥmadlū oymağından Molla Ahmad Khan Bozorgī idi[lvi]. Onun ölümü üzerine, hükmetmek için ateşli bir mücadele ortaya çıktı. Katliam katliamı izledi. Çok büyük can kayıpları oldu, oymak bir daha asla eski gücüne sahip olamadı, yeterince sayıda olmadıklarından, artık onlar alışılmış uzun mevsimlik göçlere  katılamadılardır. Geriye kalan Bahārlūlar ise kışlaklarına yerleştiler, eşkıyalık gelirlerinin yanı sıra tarım ve hayvancılık karışımı bir yaşam sürdürdüler. L. Pelly, 1860’lı yılların başlarında onları ziyaret etti, onlar hakkında şunları yazdı;

Onlar kötü niyetli ve bir dizi eşkıyalar, birbirlerini öldürerek bir son vermek zorunda ve onların kethodaları ve onlara bağlı dağda, kırda dolaşırken yağmalayan bazı atlıları vardır.” Benzeri gözlemler H. B. Vaughan[lvii] ve diğerleri.tarafından da yapılmıştır. Onların eşkiyalık maceraları Waqāyeʿ-e ettefāqīya[lviii]’da açıklanmıştır.

1861-1862 yılında, Qašqāʾī boy birliğinin artan etkisini kontrol etmek için, Ḵamsa boy birliği (Ilāt-e Ḵamsa) büyük çabaları ile Fārs genel-valisi Solṭān Morād Mīrzā tarafından kuruldu[lix].

1933 yılında Ostān-e Fārs’da Bahārlū oymağı, Ebrāhīmḵānī, Aḥmadlū, Esmāʿīlḵānī, Būrbūr, Bakla, Jāmbozorgī, Jarga, Jūqa, Ḥājītarlū, Ḥājīʿaṭṭārlū, Ḥaydarlū, Rasūlḵānī, Saqqez, Ṣafīḵānī, ʿĪsābīglū, Karīmlū, Kolāhpūstī, Mašhadlū, Nāṣerbīglū, Waraṯa gibi 8.000 ailelerden yirmi tīra’lardan oluşmaktadır[lx].

II. Dünya savaşından bu yana Bahārlū’lar tamamen yerleşik hayata geçtiler, tüm yıl boyunca Fasārūd, Ḵosūya gibi dehestān (nahiye)’larda ve Dārāb’da Qarīat-al-Ḵayr adında baḵš (bucak)’larda yaşarlar[lxi]. O. Garrod, savaşın sonuna doğru Ostān-e Fārs’ı ziyaret eden bir İngiliz doktor, Bahārlū’ların “hızla oymak örgütlenmesi ve niteliklerini kaybediyor[lxii]” olduğuna dikkat çekmiş ve şu sonuca varmıştır: “Bahārlū’ların, önde gelen atlıları ve çok korkulan savaşçıları ve doğu Fārs’daki eşkiyaları, ne yazık ki onların yerleşim yerlerinde birikimli pislik içinde gelişen hastalıklar ve sıtma hastalıkları etkileri nedeni ile soyları azalmıştır.[lxiii]

Bahārlū oymağının sayıları 1957 yılına kadar sadece 4000 kişi’ye (Amīr Āqā Khan Bahārlū ile kişisel görüşme) düşmüştür.

Ostān-e Kermān

Kermān eyaletinde de, Bar-e Bahārlū adında küçük bir oymak vardı. Onlar Rābor ve Bezenjān arasında yaşamış ve Kaçar hadedanlığının son döneminde sayıları tahminen kırk ailelerden oluşmuştur[lxiv].

Anadolu’da Iwa, Īvā (Yıwa veya Yıva) boyunun bulunduğu yerler

Adana (Hacılı, Karaisalu, Kınık, Sarıçam, Yüreğir), Aksaray (Ereğli, Eyüb ili, Hasandağı, Koçhisar), Akşehir, Alaiye (Alanya), Ankara, Antep, Aydın (Alaşehir, Ayasulug, Birgi, Çeşme, Güzelhisar, Honaz, İzmir, Kestel=Nazilli, Sart, Sivrilhisar, Sultanhisarı, Tire), Bayburd (Kelkid), Biga, Birecik (Ank, Araban), Bitlis (Boğnaran), Bolu, Bozok (Yozgat, Akdağ, Boğazlıyan, Deliceözü, Sorkun), Çankırı, Çorum, Denizli, Diyarbekir, Erzurum, Halep, Hamid, Hüdavendigâr (Bursa), İçel (Anamur, Ermenek, Gülnar, Mud, Silifke, Silindi, Sinanlu), Karaman, Karesi, Kars-ı Maraş (Kadirli), Kastamonu, Kayseri, Kırşehir (Hacı Bektaş), Kilis, Konya (Eski il, Ürgüb), Kütahya, Malatya (Besni, Hısn-ı Mansur=Adıyaman, Kâhta, Samsad), Maraş (Antakya, Elbistan, Zamantı), Mardin, Menteşe (Balat, Bozöyük, Çine, Eskihisar, Köyceğiz, Mazun, Mekri, Milas, Muğla, Peçin, Tavas, Ula), Niğde (Develi, Karahisar, Ürgüb), Rodos Adası, Saruhan (Akhisar, Güzelhisar, Manisa, İzmir), Sivas, Sultanönü (Eskişehir), Şam, Tarsus, Teke (Antalya, Elmalı, Honaz, İğdir, Kürt) ve Urfa[lxv]. 1453-1650 yılları arasında cemaat sayıarı 3.782, hane sayıları 120.939 ve mücerred sayıarı 30.692’dir.

Tevfık Günyüzlü


[i] Besim Atalay, Divanü Lügati’t – Türk. Ankara 2006, Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 57.
[ii] Yazıcızāde ʿÂlì, Târih-i Âl-i Selçuk, Topkapı Sarayı Ktp., Revan nr. 1390.
[iii] Yusuf Halaçoğlu, Anadoluda Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453-1650), Türk Tarih Kurumu, Cilt I, s. XXXI. ISBN 9789751621627
[iv] The History of Persia, London, 1829, Cilt I, s. 237.
[v] Eastern Persian Irak, London, 1896, s. 48.
[vi] F. Sümer, “Ḳarā Gözlü” , The Encyclopaedia of Islam, London 1960, 2. baskı Cilt  IV, s. 577-578.
[vii] Ḥ.-ʿA. Razmārā, yay., Farhang-e joḡrāfīāʾī-e Èrān. Ābādīhā, Tehran, 1949-53, Cilt IV, s. 365.
[viii] Ḥ.-ʿA. Razmārā, a.g.e.,  Cilt V, s. 60 ve 321.
[ix] Qarah Gozlu, Iran Page
[x] Kara Koyunlular I, Ankara, 1967, s. 23-24.
[xi] Bahar, Iran Page
[xii] “The Clan” s. 392.; “Bahārlū” s. 919.
[xiii] Taḏkerat al-moluk, yay. V. Minorsky, s. 44, 104, 163, 171.
[xiv] Abd-al-Bāqī Nehāvandī, Maʾāṯer-e raḥīmī, Calcutta, 1924, Cilt I, s. 46-49.
[xv] A. S. Beveridge, The Bābur-nāma, London, 1969, s. 49.
[xvi] V. Minorsky, Persia in A.D. 1478-1490, London, 1957, s. 42.
[xvii] Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor, Bābur-nāma, yay. A. S. Beveridge, GMS 1, Leiden ve London, 1905, s. 49.
[xviii] Nuruosmaniye Kütüphanesi 4031, Nr. 51, müṇşeât mecmuası 3b-7b.
[xix] Mīr Moḥammad b. Sayyed Borhān-al-Dīn Ḵāvandšāh Mīrḵᵛānd, Tārīḵ-e rawżat al-ṣafā, Bombay, 1849, Lucknow, 1874, Cilt VII, s. 16-17; John E. Woods, The Ayqoyunlu: Clan, Confederation, Empire, Minneapolis, 1976, s. 125.
[xx] Bābur-nāma, s. 49; Vladimir Feodoroviç Minorsky, Persia, s. 42.
[xxi] Vladimir Feodoroviç Minorsky, Persia, s. 42-43.
[xxii] A. S. Bazmee Ansari, “Bayrām Khan”, Encyclopaedia of Islam, London 1960, 2. baskı Cilt I, s. 1135-1137.
[xxiii] Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor, a.g.e.,  s. 91.
[xxiv] Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor,  a.g.e., s. 109.
[xxv] Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor,  a.g.e., s. 546.
[xxvi] Moḥammad Qāsem Hendūšāh Astarābādī, Tārīḵ-e Ferešta, Cawnpore, 1884, s. 167.
[xxvii] R. M. Eaton, “Ḳuṭb Shāhī”, The Encyclopaedia of Islam, London 1960, 2. baskı Cilt V, s. 549-50.
[xxviii] Ḥasan Rūmlū, Cilt II, s. 25-26; Ḥabīb al-sīar Cilt IV, s. 463.
[xxix] Ḵān Ḵānān, Türkçe “Hanların hanı” demektir.
[xxx] ʿAbd-al-Bāqī Nevāhandī, Maʾāṯer-e Raḥīmī, Calcutta, 1925, 1931 Cilt II, s. 234.
[xxxi] ʿAbd-al-Bāqī Nevāhandī, Maʾāṯer-e Raḥīmī, Calcutta, 1925, 1931 Cilt I, s. 11.
[xxxii] ʿAbd-al-Bāqī Nevāhandī, Maʾāṯer-e Raḥīmī, Calcutta, 1925, 1931 Cilt II, s. 105.; Āʾīn-e Akbarī, çev., Blochmann, Cilt I, s. 355.
[xxxiii] Abu’l-Fażl Jalāl-al-dīn Moḥammad Akbar, Akbarnāma, Cilt II, s. 612.
[xxxiv] History of Persia Cilt I, s. 326.
[xxxv] Ḥasan Rūmlū, s. 78, 202.
[xxxvi] Taḏkeratal-molūk, s. 194.
[xxxvii] M. H. Valili Baharlu, Azerbaycan, coğrafi, tabii, etnografi ve iktisadi mülâhazât, Baku, 1921, s. 61.
[xxxviii] Gazetteer No. 42: U.S.S.R., 2nd ed., Washington, D.C., 1970, I, s. 283.
[xxxix] Baharli, Azerbaijan Page
[xl] Baharli, Azerbaijan Page
[xli] Baharlu, Armenia Page
[xlii] Gazetteer No. 46: Turkey, Washington, D.C., 1960, s. 69.
[xliii] La Perse d’aujourd’hui, Paris, 1908, s. 101.
[xliv] Glimpses of Life and Manners in Persia, London, 1856, s. 396.
[xlv] Ḥ.-ʿA. Razmārā, yay., Farhang-e joḡrāfīāʾī-e Èrān. Ābādīhā, Tehran, 1949-53, Cilt IV, s. 37, 41, 72, 99.
[xlvi] Ḥ.-ʿA. Razmārā, a.g.e., Cilt V, s. 60.
[xlvii] Ḥasan Fasāʾi, Fārs-nāma-ye nāṣeri, Tehran, 1895-96, Cilt II, s. 314.; yeni baskı yay., M. Rastgār, Tehran 1988, Cilt II, s. 1583.
[xlviii] Ḥasan Fasāʾi, a.g.e., Cilt II, s. 315.; Fasāʾi, yay. Rastgār, Cilt II, s. 1585.
[xlix] a. خمس, Ḵams; t. beş
[l] Pierre Oberling, The Turkic Peoples of Southern Iran, New York, 1960, s. 60-76.
[li] Ḥ.-ʿA. Razmārā, a.g.e., Cilt IX, s. 60, 65.
[lii] Ḥasan Fasāʾī, History of Persia Under Qājār Rule, çev. H. Busse, New York, 1972, Cilt II, s. 310.
[liii] H. Field, Contributions to the Anthropology of Iran, Chicago, 1939, s. 216.
[liv] Ḥasan Fasāʾī, History of Persia Under Qājār Rule, çev., H. Busse, New York, 1972, Cilt II, s. 310.
[lv] “Notes Taken on a Journey Eastwards from Shiráz . . . in 1850” JRGS 27, 1857, s. 153.
[lvi] Ḥasan Fasāʾī, History of Persia Under Qājār Rule, çev. H. Busse, New York, 1972, Cilt II, s. 310-311.
[lvii] “A Journey Through Persia, 1887-88” Royal Geographical Society; Supplementary Papers III/2, 1892, s. 97.; A. T. Wilson (South West Persia . . . 1907-1914, London, 1941, s. 47.; G. Demorgny (“Les réformes administratives en Perse,” pt. 1, RMM 12, March, 1913, s. 103.); P. M. Sykes (A History of Persia, 3rd ed., London, 1951, II, s. 479.)
[lviii] ʿA.-A. Saʿīdī Sīrjānī, yay., Waqāyeʿ-e ettefāqīya: Majmūʿa-ye gozārešhā-ye ḵofyanevīsān-e Engelīs dar welāyāt-e jonūbī-e Īrān az sāl-e 1291 tā 1322 qamarī, 2nd ed., Tehran, 1983, index, s.v. Bahārlū.
[lix] P. Oberling, The Qashqāʾi Nomads of Fārs, The Hague, 1974, s. 65.
[lx] Masʿūd Kayhān, Joḡrāfīā-ye mofaṣṣal-e Èrān, Cilt. II, s. 86.
[lxi] Ḥ.-ʿA. Razmārā, yay., Farhang-e joḡrāfīāʾī-e Èrān. Ābādīhā, Tehran, 1949-53, Cilt VII, s. 88, 165, 171.
[lxii] “The Nomadic Tribes of Persia To-Day,” Journal of the Central Asian Society 33, 1946, s. 44.
[lxiii] a.g.e
[lxiv] H. Field, Contributions to the Anthropology of Iran, Chicago, 1939, s. 235.
[lxv] Yusuf Halaçoğlu, Anadoluda Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453-1650), Türk Tarih Kurumu, Cilt I, s. XXXI. ISBN 9789751621627 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: