Türkiye-Tacikistan İlişkileri


Tacikistan bir Türk devleti değildir. Ancak tarih boyunca Türkistan coğrafyasının bir parçası olmuştur. Enver Paşa Türkistan davası için savaşırken, 4 Ağustos 1922’de Tacikistan topraklarında şehit düşmüştür.

Enver Paşa’nın yerine geçen İbrahim Bek Lakay’da bugünkü Tacikistan sınırları içerisinde yetişmiş ünlü bir komutandır.

Türk dünyası ile iç içe olmasına rağmen bağımsızlığını ilan ettiği 1991 yılından günümüze kadar Türkiye-Tacikistan ilişkileri sınırlı kalmıştır. Tacikistan’ın Türk olmaması, ekonomik şartları, ülkedeki iç savaş, Rusya ve özellikle İran ile ilişkileri nedeniyle yakın ilişkiler kurulamamıştır. Zaman içerisinde Tacikistan’ın Orta Asya’daki önemi daha iyi anlaşılmıştır. İlk yıllara oranla ilişkilerde önemli ilerleme kaydedilmiştir.

Zaman zaman diğer cumhuriyetlerde de görülen kavgalar Tacikistan’da iç savaşa dönüşmüştür. Bu nedenle de yüz binlerce kişi, Afganistan ve Özbekistan’a sığınmış, toplumsal ve ekonomik meselelere yenisi eklenmiştir. Bugün iç sürtüşme olarak nitelendirilen anlaşmazlıklar, bölgeye hâkim olmaya çalışan dış güçlerin etkisi ile öncelikle Özbekistan-Kırgızistan ve Tacikistan arasında yapay parçalanan Fergana vadisi ve Özbekistan’ın geneline ve tabiatıyla bütün Orta Asya’ya yayılma riski söz konusu. Tacikistan’daki bu gelişmeler aslında sadece Türkiye için değil Rus ve Çin ortasında denge anlayışında olan Batı Dünyası, özellikle ABD içinde önemli bir mesele olarak değerlendirilebilir.

Tacikistan’ın ilişki kurduğu ülkeler içerisinde İran dil bütünlüğü açısından ayrı bir yerde bulunmakta, bu nedenle yalnızca ticari değil eğitim ve kültürel alanlarda da işbirliği geliştirilmektedir. Gerçi Türkiye Büyük Öğrenci Projesi çerçevesinde 1992–93 öğretim yılından itibaren 676 yüksek öğrenim kontenjanı vermiş, bu kontenjanın 418’i kullanılmış olup 95 öğrenci mezun olmuştur. Halen 50 öğrenci devlet burslusu olarak Türkiye’de öğrenimlerine devam etmektedirler. Ayrıca Duşanbe’de Türkiye Türkçesi Öğretim Merkezinde dil eğitimi verilmektedir.

Avrasya Ekonomik Topluluğu ve Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üye olan Tacikistan’ın son yıllarda AB ile ilişkiler önem kazanmaya başlamıştır. Günümüzde AB’nin Orta Asya’ya yapmakta olduğu yardımların ciddi bir payı Tacikistan’a gitmektedir. AB ve Tacikistan arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde, 2007–2010 döneminde, Tacikistan’ın 66milyon avro yardım alması ön görülmüştür. Yardımın sosyal güvenlik, sağlık ve özel sektörün kalkınması planlanmıştır.

11 Eylül olaylarından sonra, Afganistan’a komşu bütün Orta Asya ülkelerinde olduğu gibi Tacikistan’ın dış politikasında da ABD’nin etkisi görülmeye başlamıştır. Bu nedenle Tacikistan bazı hava sahalarını ABD’ye açmayı kabul etmiştir.

Tacikistan ile ABD arasında bu şekilde bir yakınlaşma olsa bile gerek ülkeye sızmaya çalışan Müslüman ülkelerin radikal İslamcı grupları desteklemeleri gerekse Tacikistan’daki iç savaş nedeniyle karşılaştığı sıkıntıları önemli ölçüde Rus askeri güçleri ile bastırabilmiştir. Bu da Tacikistan’ı Rusya’nın himayesine itmiştir.

Tacikistan şartları gereği ilişkilerini dengeleyerek sürdürmeye çalışmaktadır. Türkiye-Tacikistan ilişkileri başta ticaret olmak üzere iyi bir seyir izlemektedir. Türkiye Cumhuriyeti Dış Ticaret Müsteşarlığı verilerine göre 1999 yılında iki ülke arasındaki ticaret hacmi 9,3 milyon ABD doları iken 2004 sonuçlarına göre 104,3 milyon ABD dolarına ulaştı yani ticaret hacmi 5 yıl içinde 11 kat büyüdü.

1999–2006 yılları arasında iki ülke toplam mal tedavülünün hacmi 20,4 kat büyüdü. Türkiye’nin Tacikistan dış ticaretindeki payı yıldan yıla artmaktadır. Böylece sadece son beş yıl içinde Tacikistan’ın ihracat hacminde Türkiye’nin payı yüzde 6’dan yüzde 15,6’ya arttı Tacikistan’ın ithalatında ise Türk menşeli malların payı iki kat büyüdü. Türkiye ticaret hacmi büyüklüğü ile Tacikistan’ın yurt dışındaki ortakları arasında 2.sıradadır.

Türkiye-Tacikistan arasındaki ilişkiler geleneksel olarak dost ve iyi niyetli bir yapı taşımaktadır.20.yy tehdit ve meydan okumalarında uluslar arası terör, kökten dinci hareketler ve uyuşturucu ticareti konularındaki resmi görüşmelerin yakınlığı ve uyuşması, bu ve diğer alanlardaki aktif iş birliği için iyi bir temel oluşturuyor. Başbakan Recep Tayip Erdoğan 23–24 Haziran 2003’te Tacikistan’a gitmiş Tacik Cumhurbaşkanı Emomali Rahmanov 19–27 Ocak 2006’da Türkiye’yi ziyaret etmiş ve dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile yapılan görüşmelerden sonra altı anlaşma imzalanmıştır.

29 Mayıs 2009’da Cumhurbaşkanı Gül Orta Asya ziyareti sırasında Tacikistan’a da gitmiştir. Bu gezi sırasında yapılan görüşmelerde alınan karar üzerine 13 Aralık 2009 iki ülke arasında vize kalktı.

İki ülke siyasi düzeyde en üst seviyede ilişkilerini sürdürmektedir. Ticari anlamda da hızlı bir artış söz konusudur.

Tacikistan şuanda büyük bir ekonomik kriz içerisindedir. Ülke doğal kaynaklara sahip olmasına rağmen dağlık olduğu için bunları çıkarmakta zorluklar yaşamaktadır. Yine ülkenin coğrafi yapısı nedeniyle tarım da zorlukla yapılmaktadır. Ülkenin ekonomisinin bir bölümünü de ülke dışına çalışmaya gidenlerin gönderdikleri paralar oluşturmaktadır. Rusya’yı da etkileyen küresel ekonomik kriz, büyük oranda inşaat alanındaki işlerde çalışan Orta Asya ülkelerini etkiledi. Tacikistan ise bu durumdan en çok etkilenen ülkelerden birisidir. Rusya’ya çalışmaya gidenlerin azalması, bu ülkeden para havalelerinin azalmasına sebep oldu. Uzmanlar, 2009 yılının ilk dokuz ayı içerisinde Tacikistan’a Rusya’dan 1 milyar 303 milyon ABD doları havale edildiğini, bu rakamın 2008’in aynı dönemine göre yüzde 35 azaldığını söylüyorlar.

Tacikistan yönetiminin halka iş imkânları sağlama çabaları da yetersiz kalmaktadır. Haber bültenlerine yansıyan haberlere göre sosyal alanda da rahatsızlıklar söz konusu; hırsızlık oranlarında artışın yanı sıra köylerde bile hayvan çalma olayları görülmektedir. İntihar olaylarında da artış gözlenmektedir.

Soysal ve ekonomik sıkıntılar yaşayan Tacikistan da Türk firmalarının girişiminin artması Tacikistan’ın ekonomisinin canlanmasını sağlayacaktır. Özelleştirme planlayan Tacikistan da Türk firmalarının bu konuya yönelmeleri de iki ülkenin karşılıklı menfaatine olacaktır. Son yıllarda iki ülke arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkilerin fark edilir bir ilerleme kaydettiğini ve gelecekte genişleme eğilimine sahip olduğunu belirtmek gerekir.

Dr. Meşküre Yılmaz

Reklamlar

12 Yanıt

  1. IBRAHIM BEG Kahramanimizin ismidir,LAKAY ise özbeklerin onbe$ BOYUNDAN bastan üçüncü kalabalik gurubudur (urugudur)(bu konuya fazla girmiyelim bizi yakan asil mesele bu boy urug i$IDIR.Düsmanlar IBRAHIM LAKAY AFGANKÜ$ derler sebebi ?arkalari amuderya da önde ruslan çarpismaktadir sudan geçen pestunlar arkadan saldirip önden ruslar saldirip ayakta kalan son kaleyi indirmislerdir ama arada çok pestunda ölmü$tür.anlasma pesawerde ruslarla yapilmistir. Ruslarin sagladigi sisme botlarla geçmislerdir.bu arastirmayi afganistanda izini sürdüm ondan kalan akrabalarini aradim buldum . en yakini abisinin oglu tek bir kisi BAKI LAKAY Türkiyede yasiyormus türkiyedeki ismi ABDULBAKI ATASOY $a$irdim ibrahim beg den kalan bunlarmi diye AMA ARASTIRMAM BOSA GITMEDI çok enteresan konular anlatti . sag ken arkaslar bir görüsme yaparsaniz yayin larsaniz çok iyi olacak ibrahim beg in anisina birde tacikistan etnik yapisi bakimindan hiç birsey yok çok önemli çünkü söylenenlere göre tacikten özbek çok bunun içindirki özbekistan ora benim topragim diyiyor.ben burda taciklere direk türk demissiniz ya benmi anladim.bir animi kisaca anlatayim. türkiyede oturma müsadesi alacagim diye bas vuracagim yanimda TURABEG de var ben forma tacik turki diye yazdim bunu alip soysal hocama geçmis olsun yapacagim ilk formu rütbesiz polis okudu ve dediki tacike oturum vermiyoruz .biz güldük ve sevindik bu kadar duyarli insanlar ,onun için bizde duyarli olalim

  2. sayın yazarın ihtisasını bilmiyorum ama “tacikler”i biraz daha yakından incelemelidir.güney afganistan gibi ciddi bir internet sitesi de böyle yazıları servise koyarken dikkat etmelidir.doğru tacikistan bir türk devleti değildir,ama,tacikler türklük çemberinin dışında olmadığı gibi yaşadıkları coğrafya da türk coğrafyasıdır.barthold’a,zeki velidi’ye iyice bakarsanız bugün tacik diye adlandırılan kavmin özbekler’in farslaşanlarından ibaret olduğunu görürsünüz.bunlar gelenek görenek ve adet olarak türk gibidirler.bir kere türklük çemberi içinde,farslığın dışında olduklarının en güzel örneği sünii olmalarıdır.tarih boyunca kendilerini özbeklerden ayırt etmemişlerdir.yukarıdaki yoruma bakın arkadaş ne diyor.ruslar’a karşı birlikte mücadele edip özbek-türkmen-kazak-kırgız’la kol-kola türkiye’ye iltica eden be bugün sayıları yüzbinleri bulan tacik kardeşlerimize “türk değilsiniz” deme hakkımız yoktur.40 yıldan beri “basmacı” tedkikçiçiliği yapıyorum.yüzlerce belge neşrettim.enver paşa’nın çegan’da yanında yatanlar sizin beğenmediğiniz tacikler’dir.kaçanlar ve ruslar hesabuna çlışanlar ise “türk”dediğininiz insanlardır.
    derin saygılarımla.ali bademci,adana.

  3. ENVER PASA YI ÖLDÜREN KOMINIST TACIKLERDIR ,bir yanlisida düzelteyim 82 de kenan pasa bin kisilik farça konusan kendilerine farsi ziban diyen bir gurupta vardi GAZI ANTEP be yerlestiler bes yil bunlar devlet ten maas aldilar, maaslari bitince yüzde doksani almanyaya iltica ettiller her aliden birer kisi kaldi bedava evler gitmesin diye (cüzzi bir taksit hariç).bunlar ne kadar hizli üreme gösterip yüzbinleri bulmu$ HAYRET. TACIK MESELESINE GELELIM,Anadolu türkçesinde bunlara acem ,iran da farsi,Afganitanda farsi (daari) ziban ,Tacikistan dada TACIK DENIR ama dilleri hepside farsçadir ve söyler ve söylenir……Sayin Ali bademci sizi TURKIYE ki bu farsça konusanlar için aydinlatma ihtiyaci DUYDUM bunlar TACIK DEGILDIR.ONLAR KENDILERINE NEDERLERSE DESIN , ONLAR ÖZBEKTIR.çÜNKÜ TOHUM BIZDEN .tabii oldugumuz irk ata erkin bir toplumdur, AFGANISTAN da vezir akbarhanda otururlarddi bunlara buharilerde densede onlar kendileri fars olarak tanimlar afganistana geldiklerindede ayni sekilde devlevlet yardimi almislardir ALLAH ALAH ……neden afganistan ozamanda faklir bir devlet neden yardim etsin diye arastirmaya basladim bu özbeklere,aslinda BUHARA Han inin kabil ,badahsan yörelerinden aldigi ve haremine dahil ettiyi cariye ve hanimlari akraba olduklari için said alim han (BUHARA NIN SON HANI)asireti ile afganistana siginmistir.bunlar yani bu pasazadelerdir tohum bizden oldugu için mecburen ben özbek diyiyorum SAID ALIM HAN kari gibi kaçmasini bende affetmiyecem bu millette.SORU SIZIN KARDESINIZ BIR YAHUDI ILE EVLENSE çOCUKLARINA YEGENIM DERMISINIZ, DEMEZMISINIZ’

    TEESÜF EDERIM SAYIN Ali bademci siz bunlari tacik diyiyorsunuz ,bundan su yargiya vardim affiniza siginaraktan ,YA ONLARDANSINIZ,YADA BU KONULARA FRANSIZSINIZ

    TAM çÖZEMEDIM.

  4. ASLINDA CEVAP YAZMAYACAKTIM SU SEBEBE DAYANAMADIM BASMACI TETIKçILI YAPIYORUM MAKALE NESRETTIKLERINI YAZIYORLAR, BENIM YEGENLERIME TACIK DIYIYOR BEY EFENDI ONUN IçIN KENAN PASA HAYATTA NEDEN GETIRDIKLERINI SEBEBINI ÖYRENEBILIRLER,ULU ÖNDER ATATÜRK BÖYLE EMRETMISTIR TÜRK SOYLU HERKES ALINACAK. TÜRK LIDE NE MUTLU TURKUM DIYEBILENE.

  5. İsmail Bey kardeşim,anladığım kadarı ile G.Antep’e yerleşmiş Buharalılar’dansınız.Ben ise buralıyım ve Türküm,başka bir millet ve milliyetle hiçbir ligim yoktur.Hemheşrilerinizden mutlaka tanıyan çıkacaktır.Adana’da yaşıyorum.1924ve 1952 göçü Türkistanlılar’dan (özbek-türkmen-tacik-kırgız-kazak) tanımadığım yoktur.”1917-1934 Türkistan Milli İstiklal Hareketi Korbaşılar ve Enver Paşa,İstanbul,1975 Kutluğ Yayını ve 2008 Ötüken Yayınevi 2 Cild” kitaplarımıza bakarsanız fikirlerimiz hakkında daha düzenli bilgilere sahip olursunuz.Bunun gibi Hocam Zeki Velidi Togan ve Baymirza Hayid’in eserlerine bakın.Daha eski Taciklik için Rus tarihçisi Barthold’a bakın..Kenan Paşa tarihçi değidir,sizi getirme şerefine nail olmaktan başka davanızla bir ilgisi yoktur.Üstelik bizler gibi sizin davanızla uğraşmaya ömrünü vermiş insanların ayaklarının altına sopa vurmuştur.İki gözüm Tacikler’i sizin kadar tanıyorum,yazdığım yorumu lütfen iyi okuyun.Alim Han’ın gerek Buhara’da gerek Afganistan’da bütün çevresi,vezirleri bile Tacikdi.Afganistan’a kaçarken Şarki Buhara’da misafir kaldığı zevattan İbraim Lakay hariç hepsi Tacikdi.Hatta yenilikçi ve özellikle milliyetçi olduğu için genç aydınlara düşmandı.Emirliğinin son yıllarında (1919-20)kendisi ile iyi münasebet kurmak isteyen Fergana Korbaşıları Lideri Şir Muhammed Bek’in elçilerini de hapsetmiş,”Ruslarlar aramızı bozmayın” demiştir.
    İsmail Bey,hülasa olarak şunu söylemek istiyorum:Sözüm size değil ilimle uğraşanlaradır.Bu hususta sert olmanın anlamı yoktur,çünkü her şeyden önce bugünkü Tacikistan çoğrafyası Türkistan toprağıdır.Tacikler’in aslı Fars da olabilir ve doğrudur.Ama onlar içinde çoğunluk Farslaşmış Özbektir ve daha önceki yüzyılda”Tacik” “devlet memuru” demekti.Bunlar İrani bir topluluk da olsa size sığınmış ve sizin mezhebinizi benimsemişlerdir.Meseleyi bu gözle görmeyi tavsiye ettim o kadar.Enver Paşa’yı Taciklerin öldürdüğü de çok yanlıştır.Lütfen neşriyatı tedkik edin Paşa’ın mektupları ortadadır.Sonuna kadar özellikle Devletmend Bek,Fuzayl Mahdum gibi dünya” basmacılık” tarihine girmiş Tacik önderler ölümüne Paşa’ya bağlı kalmışlardır.Devlermend ile Enver Paşa yan yana iki kabirde muhterem şehidler olarak komşudurlar.Size şunu da söyleyeyim,asabiyete gelip aranızı bozmak isteyenlere de aldanmayın.Adana’da Tacik var gelin tanışın sizden farklı olmadığını göreceksiniz.Söyledikleriniz tabii ki doğru..Bunlar yakın Türkistan tarihinin görünen hoş olmayan taraflarıdır.Meseleyi bugünün ölçüleri ile de değerlendirmeyin.Milli Mücadele yıllarının birçok Tacik diye nitelenen önderinin ya anası ya babası Özbektir veya Türkmendir.Size saygılar sunuyorum İsmail Bey.Anlaşamadıysak lütfen alibademci@hotmail.com.

  6. astagfirullohu min shari turki… ALLOHUMA AJIRNO MIN ŞARİ TURKİ. ALHAMDULILLOH BIZ FARSIZ… VE BUNUNLA GURUR DUYORUZ.. BIZE TURK DEMEYINDE NE KUFUR EDERSENIZ EDIN AMA SAKIN TURK DEMEYIN… BIZ BUYUK IRANIN BIR PARÇASIZYIZ… GERÇEKLER ACIDIR… TACIKLER KENDILERINE FORS DIYORLAR VE ONLARA ÇOK AJAIB GELIYOR TURK.. BIZE TURK DEMEYIN BIZ FARSIZ…

  7. biliyoruz tacik kardesim fars oldugunuzu sizin turk olmaniza hiç luzum yok,ama bizde sizlerin hayranlarinizdan o kadar çokki kaçip kurtulamazsiniz onlar illede fars veya yandasi olacak,sivenize bakarak siz tacikistan taciklerindensiniz size kimse türk diyemez ve demez.

  8. Su tojik mahlasiyla yazan arkadas sana TÜRK demiyorum Türklük gibi yaradilana verecegi yaradanin en büyük mükafatini kabul etmeyene ben sen ne olmak istiyorsan o ol ister Farisi ister Acem ister Mecusi ister Pastun amma Türk olama emi derim sen Türk degilsin olamazsin olmayacaksin.
    Sen müslümanda degilsin olsan Türke dil uzatmazdin cünkü mensubu oldugunu söyledigin milletinin dini Islam o dinin Peygamberi Türk hadi simdi cal basini duvarlara bakalim simdi sen Türklügü inkarla Kurani onun tebligi islami onun peygamberi Muhammed Mustafa A.S Hazretlerini ve onu dahi yaradan Allahi inkar etdin sana senin yeni dinin mesrebin kutlu olsun.
    Türke laf atan dil süreni Allah kahru perisan eder baksana bir tarihe bire cahil fukara.
    Kimki Türkün gönlüne dokuna dokunur sinesi Allah okuna.
    Bu hakikate eyvallah diyen gercegin Erlerinin demine HUUU.

  9. Selamu aleykum Dostlar. Biz beraber aynı topraklarda yaşamışız türk ırkı ve fars ırkı herzaman dost ve kardeşçe yaşamışlar, bazı tarih olaylardan dışında.Dostlar, birbirimizi düşürmek ve kütülemek yerine desteklememiz lazım. Herkes kendi milletini sever ve sayar. yahudi bile kendi ırkından gururduyuyor, ama yaptıkları ortada. Bizim ve sizin millet ise daha gözel şeyler yapmış ve yapmakta. Osmanlı olmadan önce fars imparatorluğu vardı ve dunyanın 3/2 sini farslar yönetiyordu. Basit örnek olarak osmanlıca dediğiniz dile bakın tamamen farsça, amacım sadece biz dostuz onu söylemek.Bizi iki büyük milletini karıştırana ve aramıza fitne sokana yazıklar olsun.
    herkese selamlar

  10. Arkadaşlar gidin tarih okuyun Tacik milleti basite alacak bir millet değildir onlarda bizim millet gibi büyük ve küklü bir milletirler. Onlara şair millet diyorlar.

  11. lagayem janim

  12. lakaylarin ve ibrahim bekin tarihini soran bana yazsin çünkü bizim dedeler enver paşa ve ibrahim bekin şavaşinda ruslar yüzinden afganistana yerleştiler ibrahim bekin oğlu felan yok ama milleti dağildilar yarisi tacikistan diğerleri iran pakistan arabistan ve turkiye de yaşiyorlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: