Almatıdaki Uluslararası Osman Batur Konferasından İzlenimler


11 Kasim 2009 gunu Kazakistan’da Osman Batur’unun dogumunun 110 munasebetiyle “Hurriyetin Sonmez Ruhu” konulu uluslar arasi bir konferans gerceklestirildi.

Dunya Kazaklari Cemiyeti, Kazakistan Yazarlar Birligi ve Kazakistan Kultur ve Enformasyon Bakanligi Dil Komitesi’nin birlikte duzenledigi konferansta acilis konusmasini Dunya Kazalari Cemiyeti Baskani Talat Mamasev yapti. Daha sonra konferansin ana konusu olan Osman Batur hakkinda biri bas konusma olmak uzere uc konusma sunuldu.

  1. Prof. Dr. Tursinhan Zakenuli, Kazak Kurtulus Savasinin Azimli Sahsiyeti,
  2. Doc. Dr. Akedil Toycanuli, Mogolistan Kaynaklarinda Osman Batur
  3. Doc. Dr. Abdulvahap Kara, Osman Batur Hakkindaki Arastirmalar ve Yabanci Bilim Adamlarinin Degerlendirmeleri

1940-1949 Yillarinda Sincan [Dogu Turkistan] Kazaklarinin Kurtulus Mucadelesi konulu docentlik tezini 1998 yilinda basariyla savunmus olan Prof. Dr. Tursinhan Zakenuli konferansin bas konusmacisi olarak yaptigi sunumunda Osman Batur’un hayati, kisiligi ve mucadelesini genis capli olarak ortaya koydu. Onun Kazak tarihindeki yerini ve onemini cesitli belgelerle karsilastirmali olarak ifade etti.

Hosted by FreeImageHosting.net Free Image Hosting Service

Ikinci konusmaci Doc. Dr. Akedil Toycanuli Osman Batur’un mucadelesine baslangicta Sovyet lideri Stalin’in talimatlariyla buyuk destek veren Mogolistan Cumhurbaskani Coybalsan ve diger Mogol devlet adamlarinin yayinlanan hatiratlarindaki Osman Batur ile bilgi ve yorumlari konusunda bilgilendirdi.

Ucuncu konusmaci olarak kursuya cikarak biz de Osman Batur’la batili diplomat, gazeteci ve arastirmacilarinin daha 1947 yilinda ilgilendiklerine dikkati cektik. Cunku o sene Baytik Bogdo olayinda Cin, Mogolistan ve SSCB arasindaki sinir ihlalleri konusundaki anlasmazliklardaki bas rolu oynamisti.

Nitekim, o zamandan itibaren bati ulkelerinin Osman Batur’un mucadelesini yakindan takip ettiklerini goruyoruz. 1951 yilinda sehit edilmesinden sonra Osman Batur Bati’daki bircok ilim adaminin onlarca kitap ve yuzlerce makalesine konu oldu. Ayrica Tayvan, ABD ve Ingiltere gibi ulkelerinin arsivlerinde binlerce bilgi ve belge bulunduguna da belirttik.

Ayrica bu konusmamizda biz Osman Batur hakkinda ilk onemli ve kapsamli kitabi 1956 yilinda Londra’da “Kazakh Exodus” yani “Kazak Gocu” adiyla yayinlanan Lias Godfrey’in bir yanlis tespitini duzeltmeye calistik. Godfrey, “Goc” adiyla 1960’larda Turkce’ye de kazandirilan kitabinda Osman Batur’u savas sanatini ogretip, milli mucadeleye hazirlayan sahsiyetin Boke Batur oldugunu ifade etmekteydi. Ancak biz bunun mumkun olmadigini cunku Boke Batur1903 yilinda vefat ettiginde Osman’in henuz dort yasinda oldugunu soyledik. Bundan dolayi Godfrey’in Boke Batur’u o donemin onemli kahramanlarindan Zuvka Batur ile karistirmis olabilecegine isaret ettik.

Cunku, 1930 yilinda bolge yoneticilerinin hile ile yakalayarak hunharca katlettikleri Zuvka Batur ile genc Osman arasindaki yakin iliskilerin bulundugunu delilleriyle ortaya koyduk. Doneminde zenginlerden, bolgenin zalim Cinli idarecilerinden alarak kimsesiz, yetimlere vererek himaye eden, cete savaslariyla dusmanlarina aman vermeyen ve bu sebeple “Kazaklarin Robin Hood’u” olarak nitelendirilebilecek olan Zuvka Batur bazi kaynaklarda ifade edildigi gibi Osman’in ileride buyuk bir mucadele adami olacagini daha delikanlilik caginda fark etmisti. Ayrica Zuvka Batur dorduncu oglu Sehadet’e Osman Batur’un amcasinin kizi Saliha’yi nikahlayarak bir akrabalik iliskisi de tesis etmisti. Kazak Turkcesinde sundugumuz bu tebligimizin tamamini en kisa zamanda Turkiye Turkcesine aktararak sizlere sunmaya calisacagiz.

Hosted by FreeImageHosting.net Free Image Hosting Service

Konferansta ayrica bugune kadar 1940 -1949 yillarindaki Dogu Turkistan Kazaklarinin milli mucadeleleri bircok bilimsel calisma ve hatta doktora tezlerinin yapildigini ancak, sadece Osman Batur’un hayati ve mucadelesine hasredilmis ilk doktora tezinin bu sene Istanbul Universitesi’nde Prof. Dr. Abdulkadir Donuk’un danismanliginda Omer Kul tarafindan savunuldugunu da dile getirdik. Bu da Osman Batur arastirmalarinda bir ilk olarak tarihe gecmis bulunmaktadir. Oyle saniyoruz ki, bu konuda daha onlarca doktora tezine ihtiyac vardir. Cunku tek bir arastirmacinin Osman Batur’u tum yonleriyle ortaya koymasi mumkun degildir. Zira Osman Batur’u tam anlamiyla tanimak icin en az alti dil bilmeye ihtiyac bulunmaktadir. Cunku konuyla ilgili arsiv belgeleri ve arastirmalar Cin, Rusya, Mogolistan, Kazakistan, Tayvan, Turkiye, ABD ve Ingiltere’de bulunmaktadir. Buradaki kaynaklari degerlendirebilmek icin bu ulkelerin dillerini bilmek gerekiyor.

Iste bu sebepten dolayi biz konferansta bir Osman Batur Arastirmalari Merkezi’nin kurulmasinin yerinde olacagini belirttik. Tum bilgi ve belgelerin toplanmasi, onemli yabanci arastirmalarin Kazak Turkcesine kazandirilmasi ve bu konuda calisacak arastirmacilarin maddi ve manevi desteklenmesi ancak bu sekilde mumkundur. Dunya Kazaklari Cemiyeti Baskani Talat Mamasev cemiyet bunyesinde “Kazak Diyasporasi Arastirmalari Merkezi”nin bulundugunu, Osman Batur hakkindaki arastirmalarin burada yapilabilecegi mujdesini verdi.

Konferansin “Fikir ve Yorumlar” adli ikinci bolumunde Kazakistan’in onemli yazar ve bilim adamlari kursuye cikarak Osman Batur ve donemi hakkindaki goruslerini dile getirdiler.

Bunlar arasinda Prof. Dr. Tursinbek Kakisev, 1973’te yayinlanan “Songi Kosh” romaniyla ilk defa edebi eserde Osman Batur’u konu yapan ve Hasan Oraltay tarafindan Gocten Sonra adiyla Turkiye Turkcesine de kazandirilan eserin sahibi unlu yazar Kabdes Cumadilov, ilk on cildi okuyuculariyla kavusmus olan 30 ciltlik Kazak Turklerinin Kurtulus Savaslari Tarihi isimli buyuk bir eseri yayina hazirlamakta olan Prof. Dr. Tursun Curtbay, yazar Vahap Kidirhanov, Doc. Dr. Dosan Baymolla, yazar Jadi Saken ve Osman Batur’un torunu Orkenbek Nebiuli birer konusma yaptilar.

Gerek teblig sunan ve gerekse fikir ve yorumlariyla katkida bulunan konusmacilarin bizim bu senenin basinda Kazak Turkcesinde Almati’da yayinlanan “Hurriyetin Sonmez Ruhu Osman Batur ve Nurgocay Batur’un Hatiralari” isimli eserimize atifta bulunmalari bu satirlarin yazarini duygulandirdi. Elbette her bilim adami yayinladiklari kitabin okunmasini ve onun cesitli vesilelerle dile getirilmesinden memnuniyet duyar. Bu o eserin takdire sayan ve kiymetli bir eser oldugunun bir gostergesidir.

Ancak, biz burada o eserin kiymetinin onu yayina hazirlayip cesitli kaynaklarla mukayesesini yapan bizden degil, esere konu olan ve 29 Ekim1986 yilinda Zeytinburnu’nda hayata gozlerini yuman (goruldugu gibi merhumun vefati da Turkiye’nin Cumhuriyet Bayrami gibi onemli bir gundedir) Nurgocay Batur’un hatiratinin kendisinden kaynaklandigini ifade etmek durumundayiz. Osman Batur’un mucadelesinde en bastan sonuna kadar birlikte bulunan ve gorduklerini bir yazar, bir siyasi gozlemci ustaligiyla hatiratina yansitan ve boylece hem tarihi yapan ve hem tarihi yazabilen nadir bir sahsiyet olarak tarihe gecen Nurgocay Batur’u huzurlarinizda bir kere daha rahmetle aniyorum.

Hosted by FreeImageHosting.net Free Image Hosting Service

Kazakistan Yazarlar Birligi Baskani Nurlan Orazalin’in degerlendirme ve kapanis konusmasiyla  konferans sona erdi. Konferansin tebligleri ve diger konusmalarin en kisa zamanda bir kitap halinde yayinlanacagi mujdesi verildi. Hatta konferansin sinirli suresinde konusma imkâni bulamayanlarin da fikir ve yorumlarini yazili olarak verdikleri takdirde kitapta yer alabilecegi de belirtildi.

Bundan sonra bir saatlik konser bolumu basladi. Konserde Osman Batur ve mucadelesiyle ilgili “Suluvbay Batur”, “Burkitbay Batur”, “Agacay Altayday Cer Kayda” gibi halk sarkilari ve “Kara Corga” gibi halk ezgileri ve danslari sunuldu.

Hosted by FreeImageHosting.net Free Image Hosting Service

Boylece Kazakistan Yazarlari Birligi konferans salonunda Osman Batur’un 110 dogum yildonumu vesilesiyle yapilan toplanti sona erdi.

Gercekten son derece faydali bir konferans oldu. Konferans Amerikali tarihci Linda Benson tarafindan Kazaklarin Altin Efsanesi olarak nitelendirilen Osman Batur’un sadece Ile, Tarbagatay ve Altay bolgesindeki Kazaklarin kahramani olmadigini, tum Kazaklarin, hatta Turk Dunyasinin onemli bir kahramani, mucadele adami oldugunu da ortaya koydu. Ayrica Osman Batur ve arkadaslarinin mucadelesinin kucuk bir bolge ile sinirli olmadigi, onlarin mucadelesini bastirmak icin Chiang Kai-sheck, Stalin ve Mao gibi donemin onemli siyasi liderlerinin buyuk gayret sarf ettigi, bundan dolayi da uluslar arasi capta oneme haiz oldugu da ifade edildi.

Hosted by FreeImageHosting.net Free Image Hosting Service

Konferanstan sonra konusmacilara Dunya Kazaklari Cemiyeti tarafindan yemek verildi.

Saygilarimizla,

Istanbul – Almati – Istanbul,

Doc. Dr. Abdulvahap Kara

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: