- Ergeş UÇKUN /  Şiirleri, Makaleleleri, Mektupları, Hakkında Yazılanlar / Arslan KÜÇÜKYILDIZ’ın Kitabı Üzerine Notlar-

Dr. Hayati Bice

Arslan Küçükyıldız’ın hazırlayıp Bengü yayınları arasında yayınlanması ile elimize ulaşanÇapandaz kitabı üzerine sohbet edilen “Kuşlukta Yazarlar” toplantısı biterken, kitabını adıma imzalayan yazarına eser hakkında bir değerlendirme yazısı yazma sözü verdim. Türk Ocakları’nın en önemli kültürel faaliyetlerinden olan kahvaltılı “Kuşlukta Yazarlar Buluşmaları” programını, yaklaşık bir yıldır,  bir grup okur/yazar arkadaşı ile birlikte istikrarlı bir şekilde sürdüren Arslan Küçükyıldız, “Çapandaz” adlı hacimli bir eser ile “Turan Şairi” olarak adlandırdığı Ergeş Uçkun’a vefasını göstermişti. “Kuşlukta Yazarlar Buluşmaları”nda yeni çıkan eserleri gündeme taşıyarak, yazarlarımız arasında bir dostluk ortamının tesisini hedefleyen Küçükyıldız’ın bu çabalarını karşılıksız bırakmak, vefasızlık olurdu doğrusu…

Ergeş Uçkun’un severek kullandığı bir mahlas olduğu için kitaba, kapak ismi olarak seçilen“Çapandaz” kelimesi ülkemizde hemen hiç bilinmez. Çapandaz,  bütün Türkistan’da Bozkurt, Oğlak ve Buzkaşi  isimleri ile bilinen ve ciddi olarak güç-kuvvet yarıştırmak, at sırtında oynandığı için aynı zamanda iyi at binmek  olan sert oyunda, alandaki kesilmiş hayvanı herkesin elinden çekip alarak hedefe ulaştıran ve birçok yarışı hep birincilikle bitiren kişi; usta, yiğit oyuncu demektir.

Yaklaşık beş yüz sayfa hacmindeki kitapta Arslan Küçükyıldız’ın vukufiyetle kaleme aldığı bir Giriş yazısından sonra, Ergeş Uçkun’un Şiirleri, Türkistan ve Afganistan konulu makaleleri, İslam ve Müslümanlar hakkındaki mektup ve yazışmaları ile son olarak da hakkında yazılan yazılar bölümlerine yer verilmiştir. Kitabın en sonuna eklenen Ergeş Uçkun ile ilgili resimler de birer belge olarak değerlendirilebilir. [1]

Kitabda bir eksik olarak gördüğüm Dizin kısmının -en azından Kişiler Dizini şeklinde- kitabın sonunda yer almasının kitabın belge niteliğinin bir gereği olduğunu değerli yazarına buradan iletmek isterim. Bir diğer önerim kitapta ismi geçen ancak genel kamuoyunun pek de iyi tanımadığı Muhammed Salih, Zahir Şah, Davud Han, Hamid Karzai, William Campbell, Kofi Annan gibi isimler hakkında kısa bir şahıslar sözlüğü eklenmesidir. Yine kitapta yer alan yazılarda geçen Türkistan’ın orijinal atasözleri ve deyimlerini de kitabın eki olarak bir arada sunmak eserin akademik değerini arttıracaktır.

Ergeş Uçkun, internetin ülkemizdeki ilk yıllarında, Türk milliyetçilerinin önemli adreslerinden olan Türk Gazete Topluluğu (TGT) yazışma grubunda paylaştığı bazı yazıları nedeniyle, ülkemizde kısmen de olsa tanınmıştı.  Merhum Uçkun’un, Arslan Küçükyıldız tarafından hazırlanan bu eser vasıtası ile hem daha geniş bir çevrede –hayli gecikmiş sayılsa bile- tanınacağını ve hem de Ergeş Uçkun’un bu kitapla bir araya getirilen yazılarında dile getirdiği gerçekler ile de tarihe not düşülmüş olacağını düşünüyorum.

Toplantıya katılan değerli ülküdaşım, Lütfi Şahsuvaroğlu’nun “Çapandaz” kitabının öznesi olan Ergeş Uçkun’u evinde misafir etmenin sağladığı görgü tanıklığı ile naklettikleri ve bu arada ülkemizin resmî devlet aparatının Türk yurtları konusundaki cehaletini Afganistan Türkleri örneğinde eleştirmesi toplantının -hiç değilse benim için- önemli ayrıntıları idi.

“Turan Şairi” Ergeş Uçkun Kimdi?..

Arslan Küçükyıldız, hayatını Turan için harcamış bir şahsiyet olarak isabetle “Turan Şairi” diye tanımladığı ve şairâne sözlerle “Kışlağı Horasan, menzili Bakû, yaylası Almatı, sevgilisi Ankara, aşkı Aşkabat, gönlü Taşkent ve Semerkand olan koca şâir” kelimeleri ile ruh dünyasının zenginliğini yansıttığı Ergeş Uçkun’un hayatını şu şekilde özetlemektedir:

“Güney Türkistan (Afganistan) Özbek Türklerinden olan Şahımerdankul Hanoğlu Ergeş Uçkun, Afganistan’ın Meymene vilayetine bağlı Andhoy’da 21 Şubat 1927′de doğdu. 1938-44 yılları arasında Anthoy İlkokulu’nu bitirdi. 1950 yılına kadar Kabil Darül-muallimînin’de okudu. 1950-52 yılları arasında Kabil Darülfünunu’nda kimya ve biyoloji okudu. 1952-54 yılları arasında Anthoy’da öğretmenlik yaptı. Siyasî dalgalanmalar yüzünden Meymene’ye gönderildi. 1957 yılına kadar Ebu Ubeydî Cuzcânî Lisesi müdür muavinliği görevinde bulundu. O zamanki Afgan Hükümeti’nin Türklere karşı açtığı yok etme siyasetine isyan ederek sevdiği mesleği ve vatanından ayrıldı. Yıllar sonra eşine, “12 yaşından itibaren Turancılık adına yaşadığını ve köy köy dolaşarak haksızlığa uğrayan Türklere yardım etmeye çalıştığını” anlatmıştı. Uygulanan politikaya karşı geldiği için Afgan hükümetince, ölü ya da diri olarak yakalanması için para ödülü konmuştu. Çocukluğundan beri, bütün Türklerin tek bir çatı altında yaşaması gerektiğini savunmuş, şiir ve yazılarıyla birlik ve beraberlik sağlamaya çalışmış, işkence gören Türklere destek vermişti. Başı için ödül konulunca, yaya olarak önce Pakistan, oradan da İran’a kaçtı. 1957′de de “Ay yıldızıma kavuştum” dediği Türkiye’ye sığındı.

1957-1961 yılları arasında Adana’da Toros İlkokulunda öğretmenlik yaptı. 1961 yılında eşi Türkan Hanımla burada tanışarak evlendi. Aldığı 160 lira maaşla geçinemeyince aynı yıl istifa etti. İngilizce bildiği ve Kimya, Biyoloji eğitimi aldığı için Mersin Ataş Rafinerisi laboratuarında işe alındı. 1974 yılında oradan da ayrıldı. O dönemlerde insanların birbirlerini öldürmelerine neden olan karşıt siyasi görüşlerin hâkim olması, 4 erkek çocuk sahibi olarak aileyi korkutmuştu. Asıl hedefi hadiselerin kaynağından gelişmeleri takip etmekti. Timuçinhan, Timurhan, Belidahan ve Aybarshan adlı oğullarını bu kargaşadan uzaklaştırmak için bir arkadaşı aracılığıyla Amerika’ya gitti. Princeton’da Mobil Oil’de teknik eleman olarak çalışmaya başladı.

1990’lı yıllarda Türk Dünyasının yeniden bağımsız Devletler halinde uyanışı onu ümitlendirmişti. 1996′da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde 4′üncüsü yapılan Uluslararası Şiir Şöleni’nde verilen ve 3 büyük ödülden biri olan ‘Şeyh Galip Ödülü’ne layık görüldü. Yaklaşık 30 yıl ABD’de yaşadıktan sonra yeniden Türkiye’ye döndü, Silifke’ye yerleşmeye karar verdi. Bir ev yaptırdı. En verimli döneminde, yanılmıyorsam 2004′de Yazarlar Birliği’nin Strazburg’da düzenlediği Şiir Günlerine katılmıştı. Bu seyahatten dönüşte felç geçirdi ve konuşamaz oldu. Bir volkanın lav püskürememesi gibi bir durumla karşılaşan Ergeş Uçkun, o seksenlik genç, suskunluğunu yaşıyordu.

Türkiye ve Afganistan’da çeşitli yayın organlarında Türk Dünyası ve Türklük meselelerine ilişkin pek çok araştırma ve inceleme yazıları çıkan Ergeş Uçkun’un, “Yurt Koşugları” adlı bir şiir kitabı ile bazı şiirleri Prof. Dr. Orhan Söylemez tarafından yayına hazırlanarak Ötüken Yayınları arasında yayınlandı. Uçkun’un, Türkçe, Arapça, Farsça, Urduca ve Tacikçe şiirleri bulunuyordu. Düz yazıları da en az şiirleri kadar etkileyici ve önemlidir. Çok sayıda yayına hazır kitabı bulunan fakat sağlık sorunları nedeniyle artık basılamayacağına üzülen Uçkun, yaklaşık on yıldır Mersin’in Silifke ilçesinde yaşamaktaydı. 82 yıllık çileli bir yolculuğu 25 Mayıs 2009 tarihinde Silifke’de geçirdiği bir kalp krizi ile noktalandı ve Hacı Ergeş Uçkun,  Hakk’ın rahmetine kavuştu. Geçirdiği felç nedeniyle son yıllarında konuşamayan Uçkun 36. Silifke Kültür Haftası etkinlikleri dolayısıyla ilçede bulunan Türk Dünyası Halk Oyunları ekibinin gösterisi sırasında fenalaştı. Ömrünce Turan için çalışan Şairin, Türk Dünyasının birliği için, Turan için atan kalbi bu heyecana dayanamamıştı. Silifke Devlet Hastanesi’ne kaldırılan Uçkun bütün müdahalelere rağmen kurtarılamadı. Öldüğünde ‘vatanım’ dediği Silifke’ye gömülmek istemişti, 26 Mayıs günü düzenlenen törenle Silifke’de toprağa verildi. Mekânı cennet olsun.”

“Ergeş Uçkun’a Borcumuz Var”

Ergeş Uçkun’a bütün Türk milliyetçilerinin bir vefa borcu olduğunu vurgulayan ve Çapandaz kitabını bu borcun bir kısmının yerine getirilmesi duygusu ile hazırladığını belirten Küçükyıldız, bu konuda şunları yazmıştır: “Milletimiz böyle kıymetli evlatları kolay bulmuyor ama çabuk kaybediyor. Türk dünyasına sahip çıkmaya çalışıyordu ama maalesef Türk dünyasına gönül verenler de kendisini yalnız bırakmıştı. Şiirlerini dünyanın her yerindeki Türk’ün okuyup anlayabileceği şekilde yazıyordu. Türk Dünyasına gelmiş ve gelebilecek tehlikeleri onun kadar iyi takip eden ve yorumlayan birini daha tanımadım. Ergeş Uçkun, ABD’de Türk Dünyasını bölme, parçalama ve yönetme çalışmalarını yakından takip etmiş, çıkardığı Çapandaz Dergisini kendi kıt imkânlarıyla çıkarıp Türk Dünyasına, Afganistan’a ulaştırmaya çalışmış, şiirleriyle, yazılarıyla Türk Milletini uyarmaya, ayağa kaldırmaya, birleşmeye bütünleşmeye çağırmıştı. Yaşarken kıymetini bilemediğimiz son Dedem Korkut’umuzdu diyebilirim. Basılmamış şiir ve yazılarının basılması ve adını yaşatmak için Adana Toros İlkokulu’na adının verilmesi gibi konularda Türk milliyetçilerine gayret etmek düşüyor.”[2]

***

Ergeş Uçkun’un Yazılarından İki Alıntı

Arslan Küçükyıldız’ın önünde saygı ile eğilinmesi gereken bir vefa borcunu yerine getirme duygusu ile hazırladığı eserde Türkistan Türkleri hakkında birçok değerli bilgi ve veri ile Turan için çarpan bir yürekten yükselen feryadları bulabileceksiniz. Hâlâ dünya gündeminin ilk sıralarında olan Afganistan’da olan bitenleri anlamak için, Uçkun’un “Kabil Niçin Yanıyor?” gibi yazılarını okuduğunuz takdirde, sağlam bir bakış açısı edineceksiniz.

Uçkun’un kitapta yer alan yazılarında bahsettiği kişilerden önemli bir kısmını şahsen tanıdığım için,  Küçükyıldız’ın kitabını okurken bir çok anı da gözlerimde canlandı.[3] Afganistan’da neredeyse bir asırdır zalimler eliyle inletilen Türk oymaklarının birbirleri ile ilişkilerinin dar kabilecilik boyutlarını bir türlü aşamamasının yol açtığı zafiyetin ve bunun vahim sonuçlarının somut örneklerini de Ergeş Uçkun’un Türklük derdi ile yaralı yüreğinden okumak mümkün oluyor. Toplantıda dile getirdiğim şekilde, son asrın Türk kahramanları arasında yerini almış olan Mustafa Abdulcemil Kırımoğlu gibi, Azad Bek Kerimî gibi, hattâ Ebulfeyz Elçibey gibi iyi tanınan simaların sağlam birer biyografisinin henüz yazılmamasının, tarih önünde inkâr edilemez bir ihmal olduğunu kaydetmek isterim. Küçükyıldız’ın derlediği kitapta, isminden hakkı teslim edilerek bahsedildiğini göremediğim Afganistan Kuzey Vilayetleri İslamî Birleşmesi Başbuğu iken, alçakça bir işbirliği ile tuzağa düşürülerek şehid edilen, Azad Bek Kerimî’yi bu vesile ile rahmetle anmalıyım.

Ergeş Uçkun’un Çapandaz kitabının iki kapağı arasında derlenmiş yazı ve şiirlerinden herhangi birisini seçip yayınlamak, kendisinin Türk-İslam davasının ateşli bir savunucusu kimliğinin kanıtı olacaktır. Ben burada kendisinin anayurdu olan Afganistan’daki manevî iklimi yansıtan iki anekdot içeren birkaç satırı, biraz uslûbunun mizahî yönünü yansıtması [4], biraz da Türklerin ezeli hastalığı olan bir araya gelememe, ortak bir iş üretememe derdimizi göstermesi yönüyle küçük alıntılar şeklinde veriyorum.

“Turan Afganistan Olur mu?..”

“Eğer uzaydaki malum uyduların yardımı olmasa ve Batı denilen fundamentalist ve faşist Türk İslâm düşmanı sömürü teşkilatının para ağaları ve teknik yardımları olmasa bu parlak oğlanlar, birçok cephede tecrübeleri ve kabiliyetleri isbat edilmiş kahraman mücahitlerle, hem de birçok cephede nasıl çarpışırlar?

Galiba Batı dünyası ya kendi etraflarında büyük bir duvar olduğunu ve kimsenin onları göremiyeceğini zannediyor veya bu dünyadaki insanların kör olduğunu tahmin ediyorlar veya “Kuvvetliyim, istediğimi yaparım” ve “Zor değirmen yürütür” mantığıyla, kendilerinden başkasına hayat hakkı tanımıyorlar. Bana kalırsa şairin dediği gibi:“Karıncanın zevali kanat çıkarmasıyla olur.” Hasılı kelam, ‘kanat çıkarmış karıncalar’ gibi dünyalılara son veda uçuşunu yapıyorlar galiba.

Afganistan halkı, Batılılar bilmese de Kandaharlılarla olan Meymene Savaşını henüz unutmuş değiller. Onlar Meymene’den “Anacığım…” diye kaçarken şalvarları ayakbağı olduğundan donlarını çıkarıp kaçmışlardı ve Meymene’nin bugünkü hava meydanında yüz binlerce don kalmıştı ve millet gidip aylarca bu harp ganimetini seyrederdi. Bu sefer korkarım ki donlar Kandahar’da kalıp kendileri Peşaver veya Katmandu’ya kaçmasınlar!..

İngilizler yurdumuza musallat olduğundan beri her vesile ile İslâm dini daima istismar edilmiştir. Perde veya yüz örtme işinden faydalanan binlerce İngiliz istihbaratına mensup kadınlar, perde altında faaliyet ederken, camilerimizde de müslüman kılığına girmiş sünnetsiz imamlar, hocalık unvanını ele geçirip cahil halka fetvalar sadır eylemiş ve millî şirazemizi bozmuşlardır. Bu cümleden Kabil şehrinin en büyük camisi olan Pulî-Hiştî Camisi’nin İngiliz ‘Sahte Hoca’sı, yirmi dört yıl imamlık yaptıktan sonra İngiltere’ye dönerek camiye mektup gönderip, İngiliz olduğunu ve kendisinin arkasında okunan namazların kabul olmayacağını ve muktedilerin namazlarını iade etmeleri gerektiğini söylemiş ve tekrar kılınmasını salık verme lütfunda bulunmuştur.

Azarsızlık esasına dayanan tarikat ocakları, eli sopalı isyancılar ve desiseciler yatağına dönüşüp Hazreti Bahaveddini Belagerdan Evliya Hazretleri [5] ve Hoca Ahmed Velî Efendi [6] gibi zatların Kuran-ı Kerim’i esas alarak kurduğu insancıl, halkına sadık müesseseler, birer kendi gelenek ve halklarına isyan merkezi, fesat yuvası ve İngiliz istihbaratı yatağı ve sömürgecilerin propaganda ocağına dönüşmüştü ki, şimdiki Taliban ocağının da bunlardan biri olması gerekir.

Ruslar –Afganistan’dan- çıktığından beri yine dışarıdan himayeli ve başta Hikmetyar, Seyyaf ve Taliban ordularıyla çarpışan yerli halk (Turanlılar, Hazara Türkmeni, Tacik ve Türkler ki hepsi aynı kültürdendirler) savaşırken ele geçirdikleri esirler veya maktullerin arasında çok sayıda sünnetsiz kişilerin olduğunu ve müslüman adetlerine göre gömemediklerini ifade ederler. (…)

Batı dünyası, mutlak surette Türk ve Müslüman düşmanlığını sürdürmekte, Türkiye, Bosna, Çeçenistan ve Kıbrıs’ta olduğu gibi, Afganistan’da da yerli halkın üstüne sürmekte ve her gün başka bir katliam sahneleri hazırlanmaktadır, yani; bugün Afganistan’ın yerlileri, Avustralya, Afrika ve Amerika’da iki asır önce olduğu gibi, soykırımına maruz kalmış olup, Kızıl Ordu çıktığından beri, on sekiz senedir, aşağıdaki dev güçlere karşı ölüm kalım savaşı vermektedirler. Bunlar: Amerika Birleşik Devletleri, en azgın Türk düşmanı İngiltere, finansmancı para ağası Suudi Arabistan, İngiliz yamağı Pakistan ve yurdumuza İngiliz himayesinden getirilen Nakilîn Afganlar veya nam-ı diğer Peştunlar ile Angloamerikan-Rus, Peştun karavulu ve çomağı Birleşmiş Milletler ve Kızıl Haç mekanizmasından ibarettir.”

* Yeni Türkiye Dergisi, Sayı:16, Sayfa: 1694-1707, 1997-Ankara.[7]

“Afganistanlı Türkler”

“Bugün Afganistan’daki insanların tümü bir felakete maruz kalmış; Batı arkalı, kimsenin tanımadığı ve adını bile duymadığı, ne idüğü bilinmiyen, Molla Ömer namlı bir kişinin öncülüğünde Pakistan Ordusu’nun işgaline uğramış durumdadır ve bu dışarıdan gelen müdahaleye, Pakistan asıllı Afgan veya Patanlar değil, yerli Türk, Tacik, Hazara, Aymak, Beluci ve Doğulu Göçerler gibi aslî halklar son nefer ve son damla kan savaşı veriyor.

Birleşmiş Milletler’den ve Avrupa’nın sözde insancıl kurumlarından… bize bir torbada un geliyorsa, kırk torba da Taliban’a silah ve her türlü askerî yardım gidiyor. (…) Bizim düşmanlarımızın, şimdiki durumda belli bir isim ve hüviyeti yok; Asker Pakistan’dan, para Arabistan’dan, teknik malzeme Batı’dan geliyor ve Birleşmiş Milletler (UN) da bu kollardan birisidir. Bizim tesbit ettiğimiz görünürdeki gerçek düşmanlar; Dolar, Pound, Mark, Ruble, Riyal ile Franktır.

Eski zamanlarda bir kâtip veya devlet memurunun, kaleminin cebinden düştüğünü, bir köylü görmüş ve adamı şöyle ikaz etmiş: “Beyefendi baltanız düştü..” Katib, geriye baktığında kalemini görmüş ve “Kardeşim, bu balta değil, kalem” demiş. Köylü, “Balta mı kalem mi bilmem, fakat benim evimi onunla yıkıyorsunuz” demiş.

Para mı, pul mu bilmeyiz, fakat Afganistan’ı harabeye çeviren ve insanları yakıp yıkan da yukarıdaki nesnelerdir.  Onlar nereye akarsa karşı tarafa sel ve yangın felaketi gelir ve parayı verenler de güle güle yakıp külüne bakarlar.

Türkiye’de eskiden olmayan bir “Afganistanlı Türk Öğrencileri Birliği” kurulmuştu, bu kuruluş Afganistan Türklerini temsil etmesi gerekirdi. Görüyoruz ki, bir bazarda bir narh kâfi gelmemiş, belki de yine dolar sıçramasıyla bu sefer de “Türkmen Birliği”kurulmuş. Kurulsun, iyi güzel. Fakat, bu yeni ayrılmayla “Afganistanlı Türk Öğrencileri Birliği” daha zayıf olmaz mı Mahtumlarım?

Ayak Halife Hazretleri, Afgan Kralı Zahir Şah ve babası Nadir Şah’ın hürmetlerine mazhar olmuş ve Dil-Kuşa Kasrı’na doğrudan doğruya girebilen bir Türk azizi idiler ki müridlerine asla nasib olmamıştı. Bunlardan biri Bahadır Mücahid, Taliban tarafından şehid edildi ve hepimiz kan ağladık. Fakat o muhterem zatı, Bahadır Mahtumları bütün Afganistan, Türkistan tanır; merhum Kızıl Ayak Halife’nin[8] evlatlarıdırlar. Kızıl Mücahid’i yine Türkmen olan Türkmenistan himaye edemedi ve sığınma hakkı tanımadığından Kızıl Ayak Halife Hazretleri’nin müridi Bahadır Mücahid merhum Taliban’ın elinde şehadet derecesine kavuştu.” 20 Temmuz 2001 [9]

***

Bu vesile ile, uzunca bir şiirinde [10]

“Bir yol bulub, birleşmeyince Türkler

Düşman ile, hırlaşmayınca Türkler

Uçkun gibi, gürleşmeyince Türkler

Ben ağlarım, sen ağlama desen de…”

diye inleyen, nevi şahsına münhasır bir Türk oğlu Türk olan “Çapandaz” Hacı Ergeş Uçkun’a Rabb-i Rahîm’imden sonsuz rahmet niyâz ediyorum. Kabri pür-nur, makamı Cennet  olsun.

Dr. Hayati Bice

______________________________________

İletişim: http://www.hayatibice.net

[1] Arslan Küçükyıldız, Çapandaz (Ergeş Uçkun, Şiirleri/Makaleleleri/Mektupları/Hakkında Yazılanlar) Bengü Yay., 495. sayfa; 2012-Ankara. Ergeş Uçkun hakkında TRT-INT kanalında yayınlanan bir belgeseli kitabı okumadan önce izlemesini tüm okurlara tavsiye ederim. http://www.youtube.com/watch?v=S-0f-TLdtBY Dört video parçası halinde sunulan yaklaşık yarım saatlik bu belgeseli izleyerek kitabı okumak çok daha yararlı olacaktır. “Çapandaz” kelimesine anlam veren “Oğlak Kapmaca”, “Kökböri” adı ile bilinen oyun hakkında Abdurrahim Masumî tarafından kaleme alınan derli toplu bir yazı için bkz:http://guneyturkistan.wordpress.com/2009/05/06/oglak-oyunu/

Bu oyunun Kökböri (=bozkurt) olarak bilinen varyantının somut bir kanıtı olan resmi Türkistan’a 1864 yılında yaptığı geziyi ertesi yıl bastıran A. Vambery’nin  “Türkistan Seyahatnamesi” kitabından alınan bir gravürde görebilirsiniz. (Bkz. FOTOGALERİ)

[2] Arslan Küçükyıldız, Çapandaz (Ergeş Uçkun, Şiirleri/Makaleleleri/Mektupları/Hakkında Yazılanlar) Bengü Yay., 2012-Ankara, s. 21-24.

[3] Kitapta bir Türkistan koşuğunu öğrettiği Muhammed Sabir Karger’e çıkarttığı“Türkistan Halk Müziği” kasetlerindeki bir eser vesilesiyle sitem eden Ergeş Uçkun’un bahsettiği sözleri değiştirmede doğrusu benim de vebalim var. Gençlik dönemimizde aynı bekâr evini paylaştığımız Karger ile kaset için eserler seçilirken bazı lokal yer ve şahıs isimlerinin değiştirilmesinin eserlerin Türkiye’de dinleyecek insanların gönlüne girilmesinde daha etkili olacağını savundum. Uçkun’un bahsettiği “Tahta Köprü” koşuğunun sözleri de böylece değiştirildi; bizim elimizden geçtikten sonra“Askerler Marşı” olarak ünlenen bu parça o kadar beğenildi ki T.C. Kültür Bakanlığı Türk Dünyası Müzik Topluluğu yöneticisi İrfan Gürdal’ın derlediği topluluk repertuarının hit eserlerinden birisi haline geldi; hattâ bazı Turancı dostlarımız eserin Enver Paşa ve beraberindeki mücahidler için yazıldığını dahi hayâl ettiler.

(Eseri M. Sabir Karger ve ünlendiren İrfan Gürdal’ın yorumu ile dinlemek için bkz:http://www.youtube.com/watch?v=LxWDqtMtSu0 )

Ergeş Uçkun’un eserin Muhammed Sabir Karger’in kendisine mal etmesinden rahatsızlığını ifade etmesinde gerçeklik payı vardır ama eserin Türkiye kamuoyuna benimsetilmesinde yaptığı hizmet de göz ardı edilemez. Arslan Küçükyıldız, Çapandaz, s. 107.

[4] Bu trajikomik uslûb konusunda ilgili okurlara Ergeş Uçkun’un Afganistan’ın zalim krallarından Zahir Şah ile ilgili satırlarını, -meselâ, “Kesekçi Zahir” yazısı-  tavsiye ederim.

[5] Hazreti Bahaveddini Belagerdan Evliya Hazretleri: Ülkemizde “Şah-ı Nakşbend” olarak bilinen Nakşbendiyye tarikatının kurucu pîri Seyyid Muhammed Bahaeddin Buharî kastediliyor.  

[6] Hoca Ahmed Velî Efendi: Yaygın olarak Pîr-i Türkistan olarak bilinen Hoca Ahmed Yesevî’den söz edilmektedir.

[7]Arslan Küçükyıldız, Çapandaz, s. 140-166.

[8] Kızıl Ayak Halife: Türkistan’da yaşamış olan büyük velilerdendir. İsmi Âbid Nazar olup doğduğu yer olan Kızılayak köyünden dolayı “Halife-i Kızılayak” diye ünlenmiştir. 1877 yılında şu anda Türkmenistan’a, ancak o yıllarda Buhara Emirliğine bağlı olan Kerki şehrinin Kızılayak köyünde dünyaya geldi. İlk tahsilini âlim bir zat olan babasının da yardımıyla burada tamamladı. Sonra, eğitimine zamanın büyük âlimlerinden Ebü`l-Fazl-ı Sîret`in yanında devam etmek için Buhara`ya gitti. Buhara`da eğitimini tamamladıktan sonra Buhara Emiri tarafından kendisine Buhara Kadılığı teklif edildi. Ancak, kadılığı kabul etmeyip memleketine döndü. Daha sonra tasavvufa yönelerek zamanının ünlü sufilerinden olan amcası olan Halîfe Hüdaynazar`dan feyz ve icazet aldı. Tasavvufta silsilesi Hâce Muhammed Saîd Müceddidî`ye ulaşır. Amcası kendisine mürşidlik  icazetini verdikten sonra, kendisine gelenleri, “Artık Âbid`e gidin. Bende olanlar, bendi kaldırılmış bir ırmak gibi oraya aktı, gitti” buyurarak yeğenine havale etti. Fakat Âbid Nazar, mürşidi vefat edinceye kadar biat kabul etmedi. Bir müddet sonra amcası Hüdaynazar ile hacca gitti. Hacdan sonra  Medîne`ye vardıklarında mürşidi Hüdaynazar hazretleri vefat etti ve Cennetü`l-Bâkî`de defnedildi. Komünizmin Türkistan’a yerleşmesinden sonra Afganistan`a hicret etmek zorunda kaldı. Büyük bir kafile ile Afganistan`a geçen Halîfe Kızılayak, Ruslara karşı başlatılan cihâd hareketlerini destekledi. Halife Kızılayak Âbid Nazar, Afganistan`a geçtikten sonra, sırasıyla İngilizler tarafından işbaşına getirilen Afganistan Kralları olan Emanullah Han, Nadir Şah ve Zahir Şah’tan saygı görmüştür. Kurduğu medrese ve dergâha maddî yardımlarda bulunmuşlardır. Kızıl Ayak Halife, 1955 yılı Şaban ayında Hakk`ın rahmetine kavuşmuştu. Tarikat silsilesi oğlu ve torunları tarafından sürdürülmüştür.

[9] Arslan Küçükyıldız, Çapandaz, s. 216-217.

[10] Şiirin tamamı için bkz: Orhan Söylemez, Ergeş Uçgun ve Yurt koşugları, Ötüken yay., İstanbul-1997, s.86.

1) Pakistan Türkiye’nin doğal müttefiki değildir. 
Pakistan’ın doğal müttefik olmadığı tespitinde haklısın. Ancak ben yapılması için ciddi bir zemin olduğunu düşünüyorum. Türkiye’nin Pakistan’a yönelik istikrarcı propaganda ile etkili olması gerekir ve bunu sürekli yapmalı. Ayrıca Türk-Pakistan stratejik ve jeopolitik düşünce ekolünün geliştirilmesi gerekiyor. Mevcut hali ile çok zayıf. Ayrıca Türkiye, Pakistan’ı Afganistan’da Türkiye’nin dostlarını dost kabul etmeye teşvik etmelidir. Ankara-İslamabad işbirliği ile Afganistan’da kuzey ve güney arasında bir denge sağlanabilir. Tabii Ankara, ayrıca Kabil’de de etkisini artırmaktadır.

2) Pakistan’ın Çin ile ilişkileri iyidir ve Doğu Türkistan meselesini dert edinmezler. 
Pakistan’ın Hindistan’ı dengelemek için ve ABD’nin Pakistan’ın toprak bütünlüğüne yönelik politikalarından duyduğu endişelerden dolayı Çin ile yakınlaştığı doğrudur ve bu yeni bir husus da değildir. Ancak Türk Hükümetlerinin  “Doğu Türkistan”  kavramının kullanılmasını resmen yasakladıkları düşünülür ise Pakistan’dan bu konuda Türkiye’den daha etkili bir tavır beklemek gereksizdir.

3) Türkiye, sınırların değişmezliğini savunmamalıdır.  
Türkiye’nin dünyanın hiçbir yerinde sınırları değişmez görmesi ve kutsallaştırması gerekmez. Ancak, içinden geçilen süreçte Arap Dünyası+Türk Dünyası+Pakistan+İran=BOP ülkelerinde sınırların değiştirilmesinin amacının Türkiye’nin menfaatleri olmadığı açıktır. Türkiye’nin içinden geçtiğimiz süreçte temel menfaati mevcut sınırlar içinde demokratikleşmedir. Bu çerçevede Ankara, Afganistan’da da bu ülkenin özel ve tarihsel koşullarını göz önünde tutarak, adem-i merkeziyetçi bir yapılanma içinde Türk halklarına demokrasi ve Kabil yönetiminde resmi dil Türkçe dahil etkin temsili savunmalıdır. Bu ancak Türkiye-Pakistan stratejik işbirliği ile gerçekleşir.

4) Afganistan’ın bölünmesi sonucunda Kuzey Afganistan’da Türklerin çoğunlukta olacağı bir ülke doğacaktır.
Öte yandan Afganistan’ın bölünmesi Kuzey Afganistan’da Türklerin sayısal olarak etkin olduğu bir ülke oluşturacaktır ancak bu da bir Türk-Tacik devleti olacaktır. Bugün ittifak içinde olan Türkler ve Tacikler yarın rekabet içinde olan gruplara dönüşeceklerdir.  Bu yeni ülke üzerinde Ankara-Tahran rekabeti kaçınılmaz olarak başlayacaktır. Ayrıca İran ve Hindistan’ın sürekli müdahil olduğu, Tacikler ile Türkler arasında gerilimin yaşandığı, Peştun  “Güney”  Afganistan ile sürekli bir iç savaş coğrafyası olacaktır. Oysa Afganistan’ın parçalanmaması ancak adem-i merkeziyetçi bir yapı içinde Türklerin ve Taciklerin dayanışma içinde Peştunları dengelemeleri, Afganistan’da Kızılordu işgali ile başlayan savaşı sona erdirebilir.

5) Türkiye’nin tarihsel dostluğu militarist Pakistan eliti ile değil, Hindistan Müslümanları iledir.
Nihayet, Türkiye’nin militarist Pakistan ile değil, Hindistan ile ilişkilerini geliştirmesi söylemi, tek Müslüman nükleer güç olan Pakistan’a karşı sürdürülen kapsamlı enformasyon savaşının ne kadar etkili olduğunu göstermektedir. Halen Pakistan’da da Türkiye’de olduğu gibi Pakistan Ordusu’na karşı kapsamlı bir psikolojik-politik-hukuki savaş sürdürülmektedir. Pakistan Ordusu’na karşı sürdürülen bu savaşın iki temel stratejik hedefi vardır. Bunlardan birisi Belucistan’ın Pakistan’dan koparılması ve diğeri ile parçalanan bir Pakistan’ın elinden nükleer gücünün alınması ile sonuçlanacak bir operasyon için gereken politik-psikolojik ve askeri ortamın hazırlanması.

Her şeyden önce şu hususun altını çizmek isterim ki genç akademisyen kardeşimin ortaya koyduğu fikirlerin hepsi tartışılmaya değer, altı doldurulabilecek fikirlerdir. Bazıları bence yanlıştır. Bazıları ise ancak bir başka zaman-güç ilişkisi ortaya çıktığı zaman doğru olabilecek değerlendirmelerdir. Ancak değerlendirmelerin tamamı iyi niyetli, Türkiye ve Türk Dünyası için çıkar arayışını temsil eden önerilerdir. Türk milliyetçisi aydınların, ilk bakışta ters gelecek görüşleri tartışmasında fayda vardır. Böylece görüşlerimizi daha sağlam bir zemine oturtma, sağlamasını yapma, gözümüzden kaçan bir şey var ise farkına varma imkanımız olacaktır.

Prof. Dr. Ümit Özdağ

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü tarafından çıkarılan 21. Yüzyıldergisinin Mayıs 2012 tarihli 41. sayısında Afganistan’ı özel bir dosya ile kapsamlı bir şekilde inceledik. Dünyanın en önemli dış politika dergilerinden birisi olan Foreign Affairs dergisinin Mart/Nisan 2012 tarihli sayısında da senelerini Afganistan ve Irak’ta geçirmiş iki Amerikalı uzman Carter Malkasian ve Karl Weston tarafından yazılan makaleAfganistan’ı inceliyor.

Malkasian ve Weston şu noktaların altını çiziyorlar. Obama, Irak’tan çekilirken Afganistan’da savaşı kazanma stratejisi geliştirdi. Afganistan’daki Amerikan asker sayısı 100 bine çıkarıldı. Uygulanan özel kuvvetler merkezli operasyonlar sonucunda taktik başarılar elde edildi. Kandahar ve Heland bölgelerinde büyük ölçüde güvenlik sağlandı. Ancak bu amaçla 2011 senesinde 114 milyar dolar harcandı. Bu, 2001’den buyana Afgan savaşında harcanan paraların dörtte birini oluşturmaktadır. Bu kadar para harcanmasına rağmen ortada somut bir başarı yoktur. 2012 sonunda 33 bin Amerikan askeri Afganistan’ı terk edecektir ve 2014 sonunda Amerikan Ordusu Afganistan’dan tamamen çekilecektir.

Amerikan Ordusu’nun Afganistan’dan çekilmesinden sonra Pakistan’daki Taliban güçleri Afganistan’ın stratejik noktalarına saldırıya başlayacak ve Afgan hükümetinin halka yönelik baskılarını istismar ederek kısa zamanda halk desteği alacaklardır. Kabil kısa süre içinde cephe şehrine dönüşecektir. Taliban’ın güçlenmesi ile ona karşı uygulanabilecek isyan bastırma stratejisi de istihbarat eksikliğinden dolayı uygulanamaz olacaktır. Artık El Kaide, Peştun bölgesine rahatlıkla yerleşebilecektir.

Malkasian ve Weston Afganistan’ın Kuzey Afganistan ve Güney Afganistan olarak ikiye bölüneceğini ifade etmektedirler. Öte yandan Amerikalı Büyükelçi Robert Blackwill, Afganistan’ın Amerikan menfaatleri gereği bölünmesi gerektiğini savunmaktadır. Blackwill’e göre Taliban’ın Peştun olan güney Afganistan’ın kontrolünü eline alması kaçınılmazdır. Blackwill, ABD, Amerikan Hava Kuvvetleri’ni ve özel güçleri kullanarak Taliban’ın Kuzey ve Batı Afganistan’a girmesini engellemesi gerektiğini ifade etmektedir.Blackwill açıkça bölelim demese de söylediği bu noktaya çıkmaktadır ve öyle de anlaşılmaktadır. Zaten Blackwill’e dikkat çeken Malkasian ve Weston da eski diplomatın Afganistan’ın bölünmesini savunduğunu yazmaktadırlar.

Eski Amerikan Savunma Bakan yardımcısı Dov Zakheim da Foreign Policy adlı web sitesinde yazdığı makalede ABD’nin çekilmesinden sonra Afganistan ve Pakistan’ın parçalanma ihtimalinden bahsetti. Pakistan ile ilgili meseleyi yarına bırakalım. Zakheim, bir süreden buyana Güney Asya uzmanları arasında Amerikan Ordusu’nun Afganistan’dan çekilmesinden sonra Kuzey Afganistan’daki Özbek, Türkmen, Kazak ve Tacikler ile Güney Afganistan’a hakim olacak olan Taliban yönetimindeki Peştunlar arasında bir savaş tartışmasının ve Afganistan’ın bölünmesi ihtimalinin yoğunluk kazandığına dikkat çekmektedir. Zakheim ayrıca böyle bir iç savaşta 1990’larda olduğu gibi Pakistan’ın Taliban ve Peştunları, Hindistan’ın ise Kuzey ittifakını destekleyeceğini kaydetmektedir.

Doğrusu Taliban iktidarının ortaya koydukları, Özbek, Türkmen, Kazak ve Taciklerin 1990’lardan daha sert bir şekilde Taliban’a ve Peştunlara direneceğini göstermektedir. Kısa bir süre önce görüştüğüm ve 7 sene Afganistan ve Pakistan’da medresede okuyan bir Afganistanlı Kazak genci, neden medreseden ayrıldığını sorduğum zaman “Taliban duruma hâkim olduktan sonra bizim medreseye gelen Talibanlar benim gözlerimin çekik olmasından hareket ile herkesin ortasında Kazakların ve diğer gözü çekik Türklerin, Kur’an-ı Kerim’de geçen yecüc-mecüc olduğumuzu söylediler. Ben de bunun üzerinde medreseden ayrıldım. Bir süre sonrada Türkiye’ye geldim” açıklamasını yaptı. Kehf suresi 93-99 ve Enbiya suresi 96-97 ayetlerde geçen yecüc-mecüc olarak Türkleri gören bir zihniyeti bir kez denemiş olan Özbek, Türkmen, Kazak ve Taciklerin sert direnişi, Afganistan’ın parçalanmasına giden yolu daha kolay açacaktır. Bundan bir süre önce yazdığım “Türkiye’nin Afganistan’da yapacak daha çok işi var” başlıklı yazımı bir de ABD’nin çekilmesinden sonra doğacak ortamı düşünerek değerlendirmekte fayda vardır. Eğer olaylar kendi akışına bırakılır ise olacak iki şey var: Ya Türkiye dost Pakistan ile farklı tarafı destekleyerek tarihi dostluğunu bozacak ve Hindistan ile taraf olacaktır ya da Pakistan’ı küstürmemek adına 1990’larda yaptığı gibi seyredecek ve Özbek, Türkmen, Kazakların ezilmesine seyirci kalacaktır.

Oysa Afganistan’da var olan ve Taliban’ın dahi saygı gösterdiği bir Türkiye’nin Afganistan’ın bölünmesini engelleyebilme ihtimali daha yüksek olacaktır.

Prof. Dr. Ümit Özdağ

Afganistan’da bir helikopter düşmesi sonucunda 12 askerimizin şehit olması üzerine Türk birliklerinin Afganistan’da bulunmasının ana muhalefet partisi ve bazı gazeteler tarafından rasyonelliği sorgulanmaya başlandı.

Gerçekten Türk Ordusu Afganistan’da Amerikan işgal gücüne neden destek oluyor gibi bir soru sorarak, durumu kendimizce daha da netleştirmeye çalışabiliriz.

Ancak hayat her zaman bu kadar net fotoğrafların çekilmesine izin vermez.

Dünyanın çatısındaki ülke Afganistan, ne kadar karışık ise bu ülke ile ilgili geliştirilen farklı ülkelerin politikaları da o kadar girift olabilir.

Sakarya Savaşı’nın hemen öncesinde Mustafa Kemal Paşa, Fevzi (Çakmak) Paşa’ya bir telgraf çekerek, ordu saflarından 20 seçkin subayı seçmesini ve bunları derhal Afgan Ordusu’nu yetiştirmek, mevcut Afgan Hanı’na destek olmak amacı ile Afganistan’a yollamasını ister.

Mustafa Kemal, bu subayların Afgan Hanı, İngiliz yanlısı politikalar izlemesi durumunda Han’ı devirerek, iktidara Türk yanlısı bir Han getirmek için de hazırlıklı olmaları emri verir.(Atatürk’ün Milli Dış Politikası, Cilt 1 Belge, 53)

Sakarya Savaşı öncesinde atılan bu adım, Afganistan’ı hem Sovyet hem İngiliz etkisinden kurtarmış ve uzun yıllar Türkiye’nin yanında tutmuştur.

(Prof. Dr. Mehmet Saray, Afganistan ve Türkler, ASAM Yayınları, Ankara 2002)

Türkiye NATO’ya girdikten sonra da uzun yıllar Türkiye’nin özel Afganistan politikası devam etmiş, Afgan subayları Türkiye’de eğitilmeye devam edilmiştir.

1960’larda Afgan subaylarının Türkiye’ye ekonomik maliyetinin yüksek olduğunu dönemin Genelkurmay Başkanı Org. Cevdet Sunay’a ifade eden bir subaya Sunay’ın cevabı,  “Afganistan Orta Asya’ya açılan kulağımızdır”  cevabını vermiştir.

Bir kısım Türkiye’de eğitim alan Afgan subayının Moskova’da Harp Akademisi’ne gitmesi üzerine ABD/NATO, NATO sırlarının SSCB’nin eline geçmesi korkusu ile Türk Ordusu’nun Afgan subay eğitimine son vermesini sağlamışlardır.

Bunun neticesinde Afgan Ordusu’nun komünistleşmesi ve SSCB’nin Afganistan’ı işgali sürecinin yolu açılmıştır. 

Türkiye’nin Afganistan’a olan ilgisinin çok önemli bir nedeni de Afganistan’ın Güney Türkistan coğrafyasında olmasıdır.

Afganistan’ın kuzeyi Özbek, Türkmen, Kırgız Türkleri’nin yoğun olarak yaşadığı bir bölgedir.

1990’larda General Dostum’un komutasında bu bölgede Türk dünyasının TSK’dan sonra en kalabalık ikinci Türk Ordusu kurulmuştur.

Bu aşamada Türkiye bölgeye istihbarat unsurları ile derinlemesine nüfuz etmiştir.

11 Eylül sonrasında ABD’nin Afganistan’ı işgali ile bu ülkede yeni bir dönem başlamıştır.

1990’larda istihbarat örgütleri ile Afganistan’a dönen Türkiye bu kez TSK ile Afganistan’a dönmüştür.

TSK, Afganistan’a 2000 civarında destek birlik niteliğinde bir güç yollamıştır.

Bu birlik, Türkiye’nin Afgan halkının nezdindeki olağanüstü saygın imajının da etkisi ile halkla hiçbir NATO ordusunun kuramadığı iletişimi kurmuştur.

Diğer ülkelerin askerleri Türk saygınlığından istifade etmek için Türk bayrağı taşımaktadır.

Taliban da Afgan halkının saygısına saygı göstermiş ve Türk birlikleri Taliban tarafından hedef alınmamıştır. 

Ankara açısından mesele Afganistan’da TSK’nın kalıp kalmayacağı değil, Türkiye’nin Afganistan’da etkisi ABD Ordusu’nun çekilmesinden sonra da nasıl kurumsallaştıracağıdır.

Afganistan’ın istikrarı Batı Türkistan’ın istikrarı anlamına gelir.

Batı Türkistan’ın istikrarı için ise Afganistan’ın kuzey, yani Türk bölgesinin istikrar içinde olması gerekmektedir.

Türkiye’nin bu konuda yapacağı çok şey vardır.

Afganistan ile ilgilenen diğer ülkelerden farklı olarak emperyalist ve ırkçı yaklaşımları temsil etmeyen, bu ülkenin birlik ve demokratik gelişmesini dayatmacı olmayan bir anlayış ile destekleyen Türkiye’nin Afganistan’da yapacak çok şeyi vardır.

Türkiye’nin nasıl Azerbaycansız Kafkasya politikası olmaz ise Afganistansız da Türkistan politikası olamaz.

Sonuç olarak askerlerimiz, Afganistan’da Amerikan menfaatleri için hayatlarını kaybetmediler.

Geniş tarihsel çerçeveden bakıldığında çok daha anlamlı bir misyonun parçası olarak şehit oldular.

Ümit Özdağ / Yeniçağ

Çin işgalindeki Doğu Türkistan’la ilgili Türk kamuoyunda kayda değer bir hassasiyet var. Ne yazık ki büyük bir bölümü bugünkü Afganistan topraklarında kalan Güney Türkistan’la ilgili aynı hassasiyetten bahsetmek çok zor.

Samanlılar, Harezmşahlar, Selçuklular, Gazneliler, Gurlular, Timurlar gibi Türk devletlerine merkez olan bu topraklar günümüzde Türk dünyasının bir parçası değilmiş gibi algılanıyor. Türk-İslam medeniyetinin önemli bir parçası olan Güney Türkistan’da yaşayan Türkler Afganistan’daki küçük bir azınlık grup şeklinde değerlendiriliyor.

Afganistan’ın üniter bir devlet olarak varlığına devem edeceğini düşünmek, Afganistan gerçeklerini bilmemek olur. Zoraki olarak bir arada tutulmaya çalışılan gruplardan müteşekkil olan Afganistan bölünmeye mahkumdur. Yaklaşık 250 yıldan beri, Afganistan merkezi yönetimi Peştunların elindedir ve merkezi hükümet en hafif ifadeyle Güney Türkistanlılara zulmetmiştir. Güney Türkistanlıların Afganistan devletinde azınlık olarak yaşamasını gerektirecek hiçbir sebep yoktur. Güney Türkistan, Afganistan’ın geriye kalan kısmıyla dil, tarih, kültür ve gelecekle ilgili hiçbir şekilde ortak paydaya sahip değildir. Güney Türkistan, Afganistan’ın bir parçası değil; Türkistan’ın bir uzvudur.

Peştunlar, yürüttükleri Peştunlaştırma faaliyetleri kapsamında Türklere olmadık zulüm ve baskılar uyguladılar. Güney Türkistan’a yönelik sistematik olarak iskan faaliyeti yürüttüler. Sulama için kullanılan su yolları önce Peştun köylerine sonra Türk köylerinden bırakılmaktaydı. Güney Türkistan bölgesine yol, hastane, okul, altyapı ve “hiçbir” hizmet götürülmedi. Şuanda Afganistan’ın kuzeyindeki bazı Türk bölgelerine gidilirse, adeta zamana yolculuk yaptıran makineye binilip 300 yıl geriye gidilmiş olur. Ne su var, ne elektrik. Güney Türkistan, etrafı çevrilen, tecrit edilen ve devletin hiçbir hizmetinin uğramadığı bir yer olmuş. Çamurdan evler, sınırlı ölçekte hayvancılık ve ilkel şartlarda sürdürülmeye çalışılan tarım. Sefalet, cehalet ve bedbahtlık.

ABD ve Batı Güney Türkistanlılara haksızlık etmiştir. Taliban yönetimine karşı ilk başkaldıranlar kimlerdir? Kuzey İttifakının başını çeken ve Taliban yönetiminin devrilmesinde birinci derecede rol oynayan hangi gruptur?

Taliban hükümetine karşı mücadele başlatarak Taliban yönetiminin devrilmesinde birinci derecede rol oynayan aktör Türklerdir. Özellikle kuzeyden başlatılan Taliban karşıtı harekatın en önemli kısmı olan birinci aşamada Türklerin belirleyici rolü olduğu inkar edilemez bir gerçektir. Bütün bu gerçeklere rağmen, kağıt üstündeki birkaç düzenleme ve sembolik birkaç mevki dışında Türklere hiçbir şekilde hayat hakkı tanınmamaktadır. (Karzai hükümetinde yer alan Türklerin halkla bağı olmayan ve aileleri yut dışında yaşayan eski komünistlerden oluşması da manidardır.)

Gelinen nokta itibariyle, Afganistan’daki Türkler ülke yönetiminden tamamen geri plana bırakılmış durumdadırlar. Kızıl Ordu’nun Afganistan’dan çıkarılmasında, Taliban yönetiminin devrilmesinde birinci derecede rol oynayan Türk unsurlar bugünkü Afganistan siyasetinin en kenara itilmiş grubu konumunda. Bu bakımdan, Afganistan’daki Güney Türkistanlılara çok ciddi haksızlık yapılmıştır.

Türkiye’nin Güney Türkistan’da takip etmesi gereken orta ve uzun vadedeki dış politikanın ana hatları şu şekilde olmalıdır:

• Güney Türkistan, Türkiye’nin güney Asya’daki bir numaralı çıkar sahasıdır. Akdeniz’de Kıbrıs neyse, Asya’da Güney Türkistan odur.

• Güney Türkistan, muazzam doğal kaynaklara ve çok önemli stratejik bir yere sahiptir.

• Güney Türkistan halkı için, Türkiye’den daha doğal bir müttefik yoktur. Güney Türkistan halkının Türkiye’deki soydaşlarına yaklaşımı son derece dostanedir.

• Sadece ekonomik ve maddi yardımlar yeterli değildir. Türkiye Güney Türkistan’a siyasi destek verilmelidir.

• AK Parti hükümeti döneminde, Türk dış politikası hiçbir zaman olmadığı kadar Güney Türkistan’a ehemmiyet vermiştir. Ancak yapılanlar, kesinlikle yeterli değildir.

• Güney Türkistan siyasetinin temel hedefi tam bağımsızlık olmalıdır. Türkiye, Güney Türkistan’ın bağımsızlığı için, siyasi, ekonomik, kültürel, istihbarat ve askeri bütün imkanları seferber etmelidir.

• ABD’nin kuklası olan Karzai hükümetinin merkezi idareyi güçlendirme çabalarını sekteye uğratmamak uğruna, Güney Türkistanlıların siyaseten kenara itilmesine seyirci kalınmamalıdır.

• Türkiye, Ayna TV başta olmak üzere, Türk kültürünün korunup yayılması için gerekli olan her türlü çabayı sonuna kadar sarf etmelidir.

• Türk asıllı öğrencilerin Türkiye’de eğitim görmeleri için gerekli her türlü kolaylık aktif olarak desteklenmelidir. Bu konu, uzun dönemdeki çıkarlarımız için hayati öneme sahiptir.

• Türkiye’deki Kürtlerle Afganistan’daki Türkleri mukayese ederek, Türkiye’nin bölgedeki faaliyetlerini eleştirenler çıkabilir. Bu karşılaştırmanın abesliği açıkça meydandadır. Türkiye, milli ve manevi menfaatlerinin icaplarını her halükarda yerine getirmelidir.

• Güney Türkistan’daki en önde çıkan siyasi lider General Dostumdur. Türkiye, dilediği grupla işbirliği yapabilecek güce sahiptir. Güney Türkistan fikrini paylaşmayan ve Türkiye’nin bu konudaki dış politikasını kavrayamayan hareketler yerine, yepyeni siyasi figürler ve taze siyasi oluşumlar ihdas etmekten kaçınmamalıdır.

Güney Türkistan’la ilgili en ufak bir tereddüt ve en küçük bir zaman kaybı, uzun vadede Türkiye için hiçbir siyasetçinin göze alamayacağı çok büyük çaplı fırsat kayıplarına yol açacaktır.

Sayın Ahmet Davutoğlu Güney Türkistan’ı ziyaret eden ve bölgeyi yakından takip eden bir siyasetçidir. Biz sadece Güney Türkistan konusunun, gündelik ve konjonktürel mülahazaların gölgesinde bırakılamayacak kadar önemli olduğunu bir kez daha hatırlatmak ve gündeme taşımak istedik.

Necip Yıldırım

Güney Türkistan (Afganistan’da) Türk dilinin ve Türklüğün yeniden canlanmasında kalemiyle ve fiili gayretleriyle önemli rol oynamış şahsiyetlerden biri olan Abdülmecit Turan, yakalanmış olduğu hastalığından kurtulamayarak Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. Ömrünün en verimli çağında aramızdan ayrılıp Hakk’a yürüyen Türkçü düşünce ve eylem insanı, milletimizin Türkmen evladı Abdülmecit Turan’a Allah’tan rahmet diliyoruz. Merhum ile ilgili aşağıdaki bilgiler “Afganistanlı Türkmen Şairleri Antolojisi, Konya 2010, s.125-135” kaynağından alınmıştır. Ridvan Öztürk

ABDÜLMECİD “TURAN”

Şahim İşanoğlu Elhac Muhammed torunu Abdülmecid “Turan”, 1339/1960 yılında Andköy’ün Altı Bölek köyünde dünyaya gelmiştir. Bu köyde büyüyüp 1349/1970’te başladığı Karamkul ortaokulunu bitirdikten sonra, Ebu Müslim Horasani lisesine başladı. 1359/1980 yılında liseyi üstün derece ile tamamladıktan sonra, Kabil Üniversitesinin Gazetecilik Fakültesine girdi. 1368/1989 yılında askerlik görevini yerine getirdikten sonra Afganistan Cumhuriyeti Riyaset defterinde memuriyete başladı. Önce memur, sonra şube müdürü olarak uzun yıllar vazife yaptı. Aynı zamanda Afganistan radyo ve televizyonunun Türkmence programında, program müdürü, program hazırlayıcısı, sunucusu ve tercüman olarak da çalıştı.

Çocukluğundan beri ilime bilgiye, özellikle dile, edebiyata ve hatipliğe yatkınlığı ve ilgisi çok olduğundan dolayı, yazıları ve şiirleri ülkenin çeşitli gazete ve dergilerinde bu cümleden Enis, Hivad gazeteleri, Güreş Dergisi, Teavün-i Hemvatan, Milliyetha-yi Birader adlı dergilerde yayınlanıp okuyuculara ulaştırıldı. Ülkede kargaşanın devam etmesi sebebiyle 1365/1986 yılında komşu Pakistan’da yaşamak zorunda kaldı. Gurbet günlerinde Mahdumkulı Firagi adındaki Ferhengi Encümeni kurup ve Güneş Dergisinin alt yapısını oluşturdu. Fiilen halkın kültür işlerini yerine yetirmek için işe soyundu. Ülke matbuatında yayınlanmış pek çok makale ve yazıları vardır. Türkmen çocukları için hazırladığı “Kızıl Gül”ve “Gonça Gül adlı eserleri ile “Köngül Sözleri” adlı şiir kitabı bu ferhengi encümen tarafından yayınladı. Ayrıca geçmişten günümüze kadar Türkmen şair ve bagşılarının yer aldığı “Köngüller Sedası” adlı iki ciltlik kitabının yanı sıra Türkmen halkının geçmiş büyük şahsiyetleri ve eserlerine ait hazırlayıp yayınladığı şu kitapları da vardır:

1. Divan-ı Mahdumkulı Firagı 2.Divan-ı Muhammed Bayramhan Türkmen, 3. Divan-ı Molla Nefes 4. Divan-ı Hoca Nefes 5. Divan-ı Muhammed Veli Kemine 6. Divan-ı Kurban Derdi Zelili 7. Divan-ı Devlet Muhammed Bal Kızıl 8. Dastan-ı Zühre ve Tahir 9. Dastan-ı İbrahim Edhem 10. Dastan-ı Zeynel Arab 11. Dastan-ı Huyrlika Hemrah.

Hâlen “sada vü sima-yı hem-vatan” idaresinin (Türkmen, Özbek, Beluci, Paşayi ve Nuristani) amiri olarak çalışmaktadır. Güneş Dergisinin kurucusu ve müdürü, Hem-vatan dergisinin yazı kurulu üyesi, Afganistan Türkmenlerinin Mahdumkulı Firagi Ferhengi Encümeninin yönetim kurulu üyesi, Encümen kalemi ile Afganistan Gazeteciler Birliğinin yönetim kurulu üyesi olarak çalışmaktadır.

A. Turan, Afganistan Türkmencesinin yazılı eserler vermesinde, özellikle Türkmen yazar ve şairlerinin eserlerinin yayınlanmasında önemli katkıları, hizmetleri olmuştur.

Kaynak: Turan 1999:198-208.

ŞİİRLERİNDEN ÖRNEKLER

MİLLETİM

Vatanıma bahar çagı gilände,
Yagmur yagıp suvlar dolıp akanda,

Yaş çagalar kaha kaha urıp gülende,
Oynab gülib yaşar şunda milletim.

Köngillerden gam gussalar gidende,
Muhabbet rişesi köngle yetände,

Gaygılar yad bolıp matem yitende,
Oynab gülib yaşar şunda milletim.

Kineler yok bolıb keduret gidse,
Mateming ornını muhabbet tutsa,

Düşmenler mat bolıb dostlarımız gülse,
Şunda oynar güler iylim milletim.

Turanıng başından bulıt gitmedi,
Allah bu ne bela millet gülmedi,

Başka xalklar yalı dinc bolmadı,
Aglap ötär boldı iylim milletim.

Turan 1999:202-203

MİLLETİM

Vatanıma bahar çağı gelince,
Yağmur yağıp sular dolup akınca,

Genç çocuklar kahkaha atıp gülünce,
Oynayıp gülüp yaşar onda milletim.

Gönüllerden gamlar, kederler gidince,
Muhabbet püskülü gönle erişince,

Kaygılar uzaklaşıp matem yitince,
Oynayıp, gülüp yaşar onda milletim.

Kinler yok olup küsüşler gitse,
Matemin yerini muhabbet tutsa,

Düşmanlar mat olup dostlarımız gülse,
Onda oynar güler elim, milletim.

Turan’ın başından bulut gitmedi.
Allah’ım bu ne bela, millet gülmedi.

Başka halklar gibi dinç olmadı.
Ağlayıp biter oldu elim, milletim.

DÜNYAGA İNDİM

Bir müng üç yüz otuz tokız yılında,
Eneden bolıban dünyaga indim.

Hünerli obada Altı Bölek’de,
Andhoy diyarında cehana geldim.

Sag solım hemme yan özim duymamda,
Mektebe girip men talimler aldım.

İlm ü edeb hüner gevherini yıgıp,
Xalkıma iş üçin biylimi bogdım.

Müng üç yüz altmış hicri yılında,
Bir gözel gıyz bilen durmuşa çıkdım.

Şol ömür hasılı üç çaga bolıb,
Araşcan Ravişcan Yuvaşcan dakdım.

Şükrimi Allahga men eda kılıp,
Derdindim yaşadım iyl bilen boldım.

Gazablı savaşlar zulum cebrinden,
Vatandan ayrılıb muhacir düşdim.

Hicret diyarında gurbet iylinde,
Ferhengi Encümen bünyadın tutdım.

Sözledim gepledim Türkmen dilinde,
Güneş axbarınıng nurını saçdım.

Şol bolmış Meciding ahval defteri,
Gıysgaca yazımda men beyan kıldım.

Xalkımıng baxtını Türkmen taxtını,
Allahdan elmıdam istida kıldım.

Turan 1999:206

DÜNYAYA İNDİM

Bin dokuz yüz altmış yılında,
Anneden doğup dünyaya indim.

Hünerli köyde, Altıbölek’te,
Andhoy diyarında cihana geldim.

Sağım solum, her yanım kendim duyunca,
Okula girip ben eğitimler aldım.

İlim edep ve hüner cevherini yığıp,
Hakıma hizmete belimi bağladım.

Bin dokuz yüz seksen bir yılında,
Bir güzel kız ile dünya evine girdim.

Şu ömür hâsılı üç çocuk olup,
Araşcan, Ravişcan, Yuvaşcan taktım.

Şükrümü Allah’a ben eda edip,
Yakındım, yaşadım elim ile oldum.

Gazablı savaşlar zulmünden cebrinden,
Vatanımdan ayrılıp gurbete düştüm.

Hicret diyârında gurbet elinde,
Ferhengi ercümenin temelini attım.

Söyledim, konuştum Türkmen dilinde,
Güneş gazetesinin nurunu saçtım.

Bu olmuş Mecid’in ahval defteri,
Kısaca yazımda ben beyan ettim.

Halkımın bahtını, Türkmen tahtını,
Allah’tan her daim yalvarıp istedim.

BÄRİ GİL

Ey periler peykeri külbe viranıma bir lahza gil,
Mılgırıb gül dek açılıp telbe könglim almana gil.

Giyce gündiyz sen diyip aglap giçirdim yılları,
Kameti dik senuber dek nevnihalim bäri gil.

Leblering kand u şeker sözlering misli asel,
Saçları sünbül bolan peste dudak bäri gil.

Görmedim sendek gözel göz yarılıp bul cehanda,
İki cehan serverim sen mah-ı taban bäri gil.

Sallanıp üyden çıkanda canım çıkıp huşım gidär.
Alkımı ak kamer yüzli şem-i şebistan bäri gil.

Köksindäki alma narıng canım alıb xancer sokar,
Dilleri Türki zeban şirin sözlim bäri gil.

Bolmaz Meciding takati her lahza sini ger görmese,
Cümle cehan gerek däldir sening özing bäri gil.

Turan 1999:207

BERİ GEL

Ey periler yüzlü, viran haneme bir lahza gel,
Kıpır kıpır gül gibi açılıp, deli gönlümü almaya gel.

Gece gündüz sen diye ağlayıp geçirdim yılları,
Boyu dik selvi gibi, taze fidanım beri gel.

Dudakların kand u şeker, sözlerin bal misali,
Saçları sümbül olan, fıstık dudaklı beri gel.

Görmedim senin gibi güzel, göz açılalı bu cihanda,
İki cihan serverimsin, dolun ayım beri gel.

Sallanıp evden çıkınca, canım çıkıp aklım gider,
Gerdanı ak, ay yüzlü gecelerin kandili beri gel.

Göğsündeki elman narın, canımı alıp hançer sokar.
Dilleri Türkçe olan tatlı sözlüm beri gel.

Olmaz Mecid’in takatı, her an seni görmezse,
Bütün cihan gerek değildir, sen kendin beri gel.

DİYARIM BARKA

Bu dünyada gafil galdım kardaşım,
Başımda akl u huşım barka.

İyl günimden vaderig uzak düşdim,
Önip ösip ülke diyarım barka.

Urıldım sögildim yaynadım küydim,
Bagbostana mengzeş vatanım barka.

Tangrınıng buyrugın eda etmedim,
Bilimde gözimde tuvanım barka.

Yigitlik çagını oynap geçirdim,
Sinämde dürr ü gevherkanım barka.

Gafil galıp ilim yıgnap bilmedim,
Başımda istidad u cevherim barka.

Edeb yıgman bilbil dek vakıt ötirdim,
Dirilikde göglem baharım barka.

Din yolını yagşı tutıp bilmedim,
Yigrimi ve otız biş yaşım barka.

Hasıl yıgman baharımnı ötirdim,
Akıl çaşırdım tende canım barka.

Ang et Turan baki yaşan görmedim,
Azuk yıggın erte gülzarım barka.

Behmen 2010

DİYARIM VARKEN

Bu dünyada gafil kaldım kardeşim,
Başımda aklım, fikrim varken.

Elimden günümden yazık, uzak düştüm,
Doğup büyüdüğüm diyarım varken.

Döğüldüm, söğüldüm, yaşadım, yandım,
Gülistana benzer vatanım varken.

Tanrı’nın buyruğunu eda etmedim,
Belimde, gözümde gücüm varken.

Gençlik çağını oyunla geçirdim,
Sinemde cevher madeni varken.

Gafil kalıp ilim toplayamadım,
Başımda yeteneğim, cevherim varken.

Edep edinemeyip bülbül gibi vakit geçirdim,
Dirilikte yeşil baharım varken.

Din yolunun kıymetini bilmedim,
Yaşım yirmi, otuz beş varken.

Elim boş, baharımı geçirdim,
Aklımı şaşırdım tende canım varken.

Anla Turan, baki yaşayan görmedim,
Azığını hazırla, henüz gülzarım varken.

7. Cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından Türkiye’ye getirilmeleri sağlanan Güney Turkistan (Afganistan) Türkleri, 5 bin yıl önce Orta Asya’da günlük kıyafetle yapılan “Aba Güreşi”ni Hatay’da yaşatmaya çalışıyorlar.

 Güney Türkistan (Afganistan) Türkleri’nin yaşadığı Antakya merkeze bağlı Ovakent’te, geleneksel aba güreşinin geliştirilmesi ve yaşatılması için Ovakent Belediyespor Kulübü bünyesinde çalışmalar sürdürülüyor. Los Angeles Olimpiyat Oyunları’nda bronz madalya sahibi güreşçi Ayhan Taşkın’ın antrenörlük yaptığı kulüp çalışmalarını aynı zamanda düğün salonu olarak da kullanılan mekanda yapıyor.

Geçmişi 5 bin yıl öncesine kadar dayanan aba güreşinin inceliklerini 8-15 yaş grubunda 60 öğrenciye öğretmeye çalışan Taşkın, Aa muhabirine yaptığı açıklamada, aba güreşinde Hatay’ın pilot bölge olduğunu, yakın gelecekte eski Judo ve Karate Federasyonu Başkanı İbrahim Öztek ile Antakya Belediye Başkanı Lütfü Savaş’ın girişimleriyle Geleneksel Spor Federasyonu’na bağlı olan aba güreşinin bağımsız bir federasyon olacağını söyledi.

 Güney Turkistan Kuzey Afganistan’dan gelen Özbek ve Türkmen çocuklarının ata sporu güreşte çok başarılı olduklarını, Hatay genelinde ve çevre illerde gerçekleştirilen müsabakalarda önemli dereceler elde ettiklerini ifade eden Taşkın, şöyle devam etti:

“Afganistan Türkleri ataları gibi genlerinde bulunan aba güreşine çok yatkınlar. Yetenekli öğrencilerden yeni şampiyonlar yetiştireceğiz. Hatay’da Afganistan Türkleri’nin yaşadığı Ovakent beldesinde işsizlik nedeniyle sıkıntı çeken gençler kendilerini kanıtlamak için büyük çaba gösteriyorlar. Ovakent Belediye Başkanı Abdulşükür Mert ile Antakya Belediye Başkanı Lütfü Savaş, aba güreşinin gelişmesi, yaygınlaşması için destek veriyorlar. Geçen ay Antakya Belediyesi’nin sponsorluğunda 2. Uluslararası Aba Güreşi Şampiyonası yapıldı. Şu anda Geleneksel Spor Dalları’na bağlı olan ve daha çok gösteri sporu olarak yapılan aba güreşinin yakın gelecekte kendi federasyonuna kavuşmasıyla milli takımlarını oluşturup, özellikle Türk Cumhuriyetlerinde ikili kamp ve müsabakalar yapmayı hedefliyoruz. “

Taşkın, başarılı güreşçileri, birçok milli sporcunun yetiştiği “Yatılı Güreş Eğitim Merkezlerine” göndereceğini de sözlerine ekledi.

-BELEDİYEDEN BAŞARILI SPORCULARA DESTEK-

Belediye Başkanvekili Mahmut Öztürk, Belediye Başkanı Abdulşükür Mert ile tüm meclis üyelerinin ata güreşi aba güreşini destekleme kararı aldıklarını, Ovakent Belediyespor Kulübü çatısı altında topladıkları başarılı sporculara, araç-gereç, malzeme ve gıda yardımı yapacaklarını söyledi.

Kendini dünya çapında kanıtlamış bir spor adamı olan Ayhan Taşkın’ı kulübün başına getirdiklerini ifade eden Öztürk, “Bizim tarihimizde özellikle aba güreşinin önemli bir yeri var. Dedelerimiz, atalarımız çok iyi güreş tuttukları gibi, güreş bilmeyene kız vermezlerdi. Beldemizde yoğun bir işsizlik var. Ayrıca lise düzeyinde okul yok. Bu nedenle başarılı sporcuları antrenörümüz Ayhan Taşkın’ın da desteğiyle ‘Yatılı Güreş Eğitim Merkezleri’ne göndereceğiz. Ayrıca il ve Türkiye genelinde yapılan tüm müsabakalara katılarak eksiklerimizi gidereceğiz. Hedefimiz güreşte her yaş kategorisinde en az 2-3 Özbek sporcu bulunmasıdır. “

Öztürk, düğün, sünnet, dini ve milli bayramlarda güreş müsabakaları düzenleme alışkanlığını sürdürdüklerini, böylece yetenekli sporculara fırsat yarattıklarını da sözlerine ekledi.

Aba Güreşleri

Filed under: Güncel, Güney Türkistan, Kültür Sanat, Spor ]]> http://guneyturkistan.wordpress.com/2011/08/31/guney-turkistanlilar-5-bin-yillik-aba-guresini-yasatiyorlar/feed/ 1 GüneyTürkistan.tk http://guneyturkistan.wordpress.com/2011/08/30/turkiyedeki-turk-milliyetcileri-nerede-hata-yapiyorlar/ http://guneyturkistan.wordpress.com/2011/08/30/turkiyedeki-turk-milliyetcileri-nerede-hata-yapiyorlar/#comments Tue, 30 Aug 2011 22:02:27 +0000 GünTürk http://guneyturkistan.wordpress.com/?p=7049 ]]> Son yıllarda Türk milletçilerinin Güney Azerbaycanlılara yönelik tutumlarında ciddi değişiklikler yaşanıyor; Bu değişimi Güney Azerbaycan Milli Hareketine dönük husumet olarak da yorumlayabiliriz. Açık söylemeseler de Güney Azerbaycan’ı CİA ve Batı projesi gibi görüyorlar. Türk milliyetçileri içinde bu bakışın varlığını kanıtlamaya gerek yok. Türk milliyetçilerinden kiminle konuşursanız böyle düşündüğünü görürsünüz. Türk Ocak’larından MHP’ye kadar geniş yelpazede görüştüğüm insanların böyle düşündüklerini gördüm.

Öncelikle şunu belirtmem gerekiyor ki, Güney Azerbaycan Milli Hareketi Türk milliyetçi sayılabilecek bir siyasi hareket. Oradaki insanlar “ben Türk’üm ve Türlüğümü yaşamak istiyorum” diyerek hapse giriyor, işkence oluyor, hayat düzenleri altüst oluyor. O insanların mücadelesinin tek gayesi Türk olarak gururlu, onurlu, özgür ve bağımsız yaşamak. Güney Azerbaycan’da Türk milliyetçiliğinin belirleyici siyasi hareket olması Türk dünyası açısından tarihi bir fırsat. Neden?

İran Türkiye’den sonra en fazla Türk’ün yaşadığı ülkedir. Fars milliyetçiliği hâkimiyeti nedeniyle bu Türklerin altın köprüsü Türk dünyasını kılıç gibi ortadan kesmiş. Türk dünyasını coğrafi bütünlüğünü İran’daki Fars milliyetçiliği bozmuş. Türkiye ve Türk dünyası arasında Fars milliyetçi adından bir engel oluşturulmuş. Ele buna göre açık yüreklilikle söyleyebilirim ki, Türk dünyasına giden yol Güney Azerbaycan’dan geçer. Turan’a giden yol Güney Azerbaycan’dan geçer. Türkler İran’daki Fars milliyetçiliği devletinden kurtulmadıkça Türk dünyasına kolayca ulaşamazlar. Bugün Türkiye çok ciddi baskılar altında. Türkiye karşılaştığı bu jeopolitik kuşatmadan çıkmak istiyorsa Türk dünyasına yol bulmalı. İran’da Fars milliyetçiliği hâkimiyeti sürdükçe Türkiye şu andaki karşılaştığı jeopolitik kuşatmadan çıkması çok zor.

Anadolu Türkleri İran’da yaşayan Türklerden daha önce milli bilince vardılar ve milli devletlerini kurdular. İran’daki Türkler yüzyıllar boyunca Şiilik, Farslık ve İranlılık aşkıyla yanıp tutuştular; böylece hem kendilerini yaktılar hem de Türk dünyasının birlikteliğini engellediler. Şimdi Güney Azerbaycanlılar tarihi gafletten uyanmışlar ve milli kimliklerinin farkına varmışlar. Güney Azerbaycanlıların milli uyanışı büyük tarihi fırsat. Biz yüzyıllar boyunca bu tarihi fırsatı bekledik. Bizler bin yıllar sonra birlikte olabileceğimiz koşulu yakaladık. Bizler Osmanlı-Safevi kavgasını çoktan aştık; bizler Türk’üz dedik. Güney Azerbaycanlılar bu tarihi dönüşüm geçirirken, teessüfle şimdi Türkiye’deki Türk milliyetçileri bu fırsatı değerlendirmek istemiyorlar. Güney Azerbaycan Milli hareketinden Batı projesi diye uzak duruyorlar. Bin yıllar özlemini duyduğumuz ve beklediğimiz fırsat doğmuşken onu kendi ellerimizle gömüyoruz şimdi.

Güney Azerbaycanlılar “ Haray haray men Türkem” sloganlarıyla sokaklarda gösteri düzenliyorlar; onlar “Bakı-tebriz-Ankara – bizler hara Fars hara” haykırışlarıyla Fars şovenizmine karşı isyan ediyorlar. Bu isteklerin ve sloganların Batıyla ne alakası var? Batının desteklediğini iddia ediyorlarsa ispat etsinler. Batı destekliyorsa nasıl oluyor da milli hareket içindeki insanların gazete çıkaracak para bulamadıkları gözüküyor. Nasıl oluyor web site açacak kadar maddi olanakları yok. Nasıl destek ki, onun insanları para bulmak için gece gündüz inşaatlarda çalışıyorlar. Batı destekliyorlarsa nerede Para?. Batı destekliyorsa neden sesimizi hiç kimse duymuyor?. Batı destekliyorsa neden Batı medyası tam anlamıyla yüzümüze kapalı?. Batı destekliyorsa neden uluslararası kurumlar bizden mesafeli duruyorlar? Batı projesi olduğunu iddia edenler buyursunlar ispat etsinler. Batı destekliyorsa neden bu hareketin tribünü yok, televizyonu yok, gazetesi yok, dergisi yok. Neden? İşin ilginç tarafı odur ki, İran rejimi bizleri neyle suçluyorsa Türk milliyetçileri de aynı suçlamayı yapıyorlar. İran rejimi de bizleri MİT, CİA ve MOSSAD elemanları gibi gösteriyor.

“Türkiye’nin PKK/terör sorunu nedeniyle İran’la iyi olmalı ve onunla birlikte hareket etmeli ve İran’ın iç işlerine karışmamalı” denildi. Yıllarca bu politika izlendi. Ne oldu? İran-Türkiye işbirliği PKK’yı bitirdi mi? Türk milliyetçilerinin bir bölümü sırf bu nedenle İran’daki Türklerden mesafeli durduğunu biliyorum. Yıllar sonra bu politikanın değerlendirme zamanı gelmedi mi?. Türk milliyetçileri PKK/terör nedeniyle içe kapanırken terör azalmadı; tam tersine büyüdü. Bunu bütün terör uzmanları biliyorlar ki, Türkiye PKK’ya karşı 90’lardaki askeri başarısını İran ile işbirliği içinde elde etmedi; O dönemde İran ve Suriye PKK’yı destekliyorlardı. Türk milliyetçileri bu sorunu içe kapanarak çözemezler. Neden? Çünkü tüm Batı Kürt milliyetçiliğini destekliyor. Türkiye bu jeopolitik baskıdan Türk dünyasına yönelmekle kurtulabilir. Bunun yolu Güney Azerbaycan’dan geçiyor. Kürt milliyetçilerinin “Büyük Kürdistan” hayali sadece Güney Azerbaycan üzerinden durdurulabilir. Güney Azerbaycan’daki Türk egemenliği Kürtçü yayılmacılığı engellediği gibi Türkiye’nin toprak bütünlüğünün de garantisi olabilir.

İran/ Fars milliyetçi rejimlerden Türklere dost olmaz. Bunu yüz yıllar boyu tecrübe etmişiz. PKK gibi kanlı terör örgütünü onlar başımız bela ettiler, şimdi de en büyük destekçileri yene onlar. Hani Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktu? Farslar ne zamandan beri Türklere dost oluverdiler? Ehmedinejad gibi köktenci Fars milliyetçisi nasıl oluyor da Türk dostu olarak görünüyor? İran’daki 35 milyon Türk’ün bütün haklarını gasp eden adam nasıl Türk dostu olabilir? Ehmedinejad Fars ırkını kutsallaştırmak peşinde; Fars milliyetçiliğini dinselleştirmek arayışında. Fars-Türk kardeşliği tarihi yanılgı. Türk-Fars kardeşliği yanılgısı yüzünden İran’daki Türkleri feda etmek telafisi olmayan hata. Şimdi Türk milliyetçileri Türk-fars stratejik ittifakından bahsediyorlar. Tarihi yanılgı üzerinde kurulan ittifakların sonu acı hüsranlara bitmiş.

İran’daki Türkler tarihsel olarak Türk milliyetçi düşünce hayatının önemli parçası. Anadolu Türk milliyetçilerinin zihniyetinde İran’daki Türkler “esir Türkler” kategorisine girmeseler de, ancak onlar hep dikkat merkezinde olmuşlar. Ziya Gökalp’tan Nihal Atsız’a, Nihal Atsız’dan Alparslan Türkeş’e kadar İran Türkleri hep stratejik hedeflerden biri olmuştur. Şimdi ne oldu? Şimdi ne değişti? Güney Azerbaycanlılardaki Türklük uyanışını dikkate aldığımızda Gökalp’ın hayal ettiği “Oğuzların Kültürel Birliğinin ayak sesleri duyulurken neden Anadolu Türkleri kapılarını kaplatıyorlar? Neden? Tarihi rüyamızın gerçekleşmesi yakınken neden yanlış algı ve tavırlarla onu erteliyoruz?

Arif Keskin

Üçüncü Dünya Savaşı, Türkiye´den çıkabilir…

Türkiye, son ve büyük bir hesaplaşmaya doğru gidiyor.

Bu ülke korkulduğu gibi ırka ya da dine dayalı bir bölünme yaşamadı.

Daha korkunç ve daha temel bir bölünmeyle sakatlandı.

Cumhuriyet boyunca süren “kültürel bölünme” artık iyice keskinleşti.

Şimdi bir yanda, ayakkabılarını sokak kapısının önünde çıkaran, kadınlarının başını örttüğü, erkeklerinin sokağa pijamayla da çıkabildiği, erkek çocuklarının kahveye gittiği, kızlarının tam bir baskı altında yaşadığı, türküyle arabesk arası bir müzikten hoşlanan, belki de hiç kitap okumamış, hiç dansetmemiş, hiç karı koca birlikte lokantaya gitmemiş, hiç tiyatro seyretmemiş, evlerinde floresan lamba yakan, iyi eğitim alamamiş, dini inançları kuvvetli kalabalık bir kitle var.

Diğer yanda ise kız lisesiyle Robert Kolej yelpazesinde eğitim görmüş, bir düğün salonunda ya da kolej partisinde dansetmiş, sinemaya giden, çok fazla olmasa da kitap okumuş, müzik zevki pop şarkılarla klasik müzik arasında dolaşan, evi nispeten daha zevkli döşenmiş,

kızların flörtüne izin verilmese bile göz yumulan, Allah´a inanan ama ibadete pek aldırmayan, kadınlarının başını örtmediği, şarabın kalitesinden pek anlamasa da kadın erkek bir arada gidilen bir gezmede içki de içmiş, gazetelere bakan, magazin haberlerini izleyen, kendini birinci gruba kiyasla çok gelişmiş hisseden, entelektüel düzeyi çok yüksek olmasa da okumuş yazmış, Batı standartlarına yakın bir grup var.

Bu iki grubun yaşam tarzı birbirinden kopuk.

Onları, Batı´daki sınıflar arasında ortak bir zevk yaratan kilise müziği, dini resimler, İncil´in sinemalara bile yansımış hikayeleri gibi birleştirecek kültürel bir zemin yok.

Hayatları, zevkleri, inanışları birbirinden farklı. Hatta birbirine düşmanca.

Birinci grup Cumhuriyet boyunca horlanmış, aşağılanmış, itilip kakılmış.

Şimdi bu grup siyasal olarak örgütlendi. Kalabalıklar. Ve her seçimi kazanacak siyasi bir güçleri var artık.

İkinci grup ise azınlıkta. Ve artık bir daha seçim kazanma ihtimalleri yok.

Bu noktada da tarihi bir paradoks ortaya çıkıyor.

Daha Batılı olan “ikinci grup”, Batı´nın siyasi değerlerini kabul ederse bir daha asla iktidari ele geçiremeyeceğini bildiği için Batı´ya ve Bati´nın demokratik değerlerine düşman oluyor.

Yaşam tarzı olarak Batı´ya düşman olan kesim ise iktidarı ancak Bati´nın kriterlerini kabul ederek ele geçirebileceğini bildiği için Batı´yla ilişkileri geliştirmek ve demokrasiyi kabullenmek istiyor.

Bu kültürel parçalanmada “ordu” önemli bir role sahip.

Eğer, birinci grubu desteklerse ve Batı´nın demokrasisi burada kabul görürse, ordu da iktidarını kaybedecek.

Aslında birinci grubun çocuklarından oluşan ordu, kendi iktidarını sürdürebilmek için, kendisine benzemeyen ikinci grupla işbirligi yapiyor. Bir anlamda kendi köklerine ihanet ediyor.

Bu iki grup siyasi iktidar için son kez çarpışmak üzere hareketlenmiş gözüküyorlar.

Birinci grup ekonomik olarak da güçlü artık, Anadolu´da üretim yapıyor, “Devletle” arası iyi olmadiği için malını dış dünyaya satıyor. Para kazanıyor. Siyasi örgütünu destekliyor.

İkinci grup parasal güç olarak da kuvvetli değil.

Dış dünyayla iş yapan, dışardan borçlanan büyük burjuvazi,Türkiye´nin ancak demokrasiyle normalleşebileceğine inanan entelektüel kesim, Devletin yapısının değişmesi ve dünyayla

bütünleşmesi gerektiğini düşünen bir grup bürokrat, birinci grubun destekçileri.

Yargı, ordu, bürokrasinin önemli bir kısmı ikinci grubun arkasında.

İkinci grup, siyasetle, demokrasiyle iktidarı elinde tutmasının mümkün olmadığını kavradığından şimdi siyaset ve demokrasi dışında bir çözümün peşinde.

Cumhurbaşkanı seçimi kavganın keskinliğini ve iki tarafin niyetlerini açıkça ortaya koydu.

Ordu destekli ikinci grup artık seçim de istemiyor.

Ve darbe söylentileri gittikce artıyor.

Cuntalardan söz ediliyor. Peki, darbe olursa ne olur?

Yasam tarzı Batı´ya daha yakın olan grup orduyla birlikte iktidara gelir ve Batı´nın desteğini kaybeder.

Avrupa buna kesinlikle karsı çıkar.

Amerika her zamanki pragmatizmiyle, Kuzey Irak ve Ortadoğu politikalarını desteklemesi karsılığında darbeyi kabullenebilir aslında. Ama Amerika´nın önünde de ciddi bir engel var. “Demokrasi getirecegim” diye Irak´ı isgal eden bir ülke, dünyaya ve kendi kamuoyuna Türkiye´deki “darbeyi” niye desteklediğini açıklayamaz. Ve Irak faciasından sonra ikinci bir “zorlamayı” gerçekleştirecek gücü yok. İstese de istemese de darbeye karşı çıkacak.

Silahını ve parasını Batı´dan alan bir ordu ve ülke, Batı´dan koptuğunda ne yapacak?

Sanırım uzun zamandır bunu düşünüyorlar ve korkarım bunun cevabını buldular.

Türkiye´de darbe olursa, tarihte bugüne kadar hiç gerçekleşmemiş yeni bir oluşumla karşılaşacak dünya.

Türkiye, olası bir darbeden sonra, Rusya ve İran´la ortaklık kurmak isteyecek.

Silahı, enerjiyi ve parayı bu iki ülkeden alacak.

Rusya´yla İran´ın elindeki doğal gaz, petrol ve nükleer güç, Türkiye´yi bir süreliğine de olsa ayakta tutmaya yeter.

Ama Rusya, Türkiye, İran bloku dunyanın bütün dengelerini değiştirir.

Ortadoğu´nun kontrolünü tümüyle ele geçirir.

Avrupa´yı küçük kıtasına hapseder.

Kafkaslar´ı, Afganistan´ı, Pakistan´ı kendi gücüne katar.

Müslüman dünyayla yakın bir ilişki kurar.

Petrol kaynaklarına egemen olur.

Çin´le işbirligi yapabilir.

Bu gelişme, Avrupa, Amerika ve biraz da Japonya´dan oluşan “Batı´nın

dünyadaki etkinliğini inanılmaz bir biçimde azaltır.

Yeni blok asker, enerji ve para açısından çok güçlenir.

Böylece, Türkiye´deki çatlama dünyada büyük bir çatlamaya yol açar.

Eğer Üçüncü Dünya Savaşı çıkacaksa, sanırım, bu çatlamadan çıkar.

“Asla böyle bir şey olmaz” diyebilirsiniz. .. Niye olmayacağı dair

elinizde çok kuvvetli veriler varsa, söyleyin.

Ama, ya olursa… Ki bu bana çok mümkün geliyor.

O zaman ne yapacaksınız?

Bugün Türkiye´de kamplaşan ve bölünen insanların da…

Türkiye´yi Avrupa dışına itmeye çalışan, eski bir imparatorluk olmanın bir yanıyla çok görkemli, bir yanıyla çok zayıf mirasına sahip olan bir ülkeye küstahca davranan, işbirligi yerine “başöğretmenlik” yapmaya kalkan Avrupa´nın da…

Türkiye politikasında “ikili” oynayıp, kurnazlık ettiğini sanan Amerika´nın da…

Bu senaryoyu bir düşünmesini isterim doğrusu.

Türkiye´de yaklaştığı görülen kanlı bir çatışmanın bütün dünyayı yakması sandığınız kadar uzak bir ihtimal değil.

Hiç unutmayın ki ilk dünya savaşı tek bir tabancanın patlamasıyla başlamıştı.

Bazı arkadaşlarımın ağızlarından bu lafı, son zamanlarda çokça duyar oldum. “Güney Azerbaycan’daki Türklük uyanışı bir batı projesidir”

Evet, maalesef bazılarımız, Amerika’nın İran’ı, ülkenin kuzeyinde yaşayan 40 milyona yakın Türk’ü kullanarak bölmeye çalıştığına fena halde inanmış durumda. Peki, bu düşünce ne kadar sağlam temellere dayanıyor?

Gerçek olabilir mi? Tabii ki hayır.

Bunu iki temel sacayağına oturtabiliriz.

İlk sacayağı İran Türklerinin tarihini iyi bilmekle alakalıdır. İran adlanan coğrafya henüz Amerika diye bir kıta bulunmamışken zaten Türklerin idaresinde olan ve yüzyıllar boyu Türk Milletine ev sahipliği yapmış bir coğrafyadır. Bu yüzden İran’ın Türklerin olduğunu haykırmak için Amerika ile anlaşmaya gerek yoktur. Amerika yokken bizim olan bir şeyin, bugün de bizim olduğunu söylemenin Amerika ile Batı Dünyası ile beraber çalışmak şeklinde algılanması yanlışında ötesinde bir saçmalıktır.

Meselenin ikinci sacayağı ise, İran’ın yıllardır Türklere yaptıkları zulümlerin hiçbir şekilde Batı Dünyasında bir yankı uyandırmadığı ve aslında zulme uğrayan Türk olduğu için hoşlarına bile gittiği gerçeğidir. Madem Batı, Türklerin İran’ı bölmesine bu kadar meraklıdır, neden Elçibey’in iktidardan gitmesine göz yummuştur diye sormak lazım gelir? Batı’nın İran Coğrafyası üzerinde bir Türk planı olsaydı Elçibey’in iktidardan gitmesine göz yumar mıydı? Zira Ebulfez Elçibey, İran’a nota vererek Tebriz’in Kuzey Azerbaycan’la birleşmesi gerektiğini ve bunun tarihi bir zorunluluk olduğunu resmi ağızdan belirtiyordu.

Esasen Batı’nın hiçbir şekilde, hiçbir zaman Türklerle ilgili olumlu, Türklerin lehine bir düşüncesinin olması imkânsızdır. Meselenin bir boyutu daha vardır ki ben arkadaşlarımızı bu boyutu da düşünmeye davet ediyorum. İran’da bugün hapiste yatan, suçu cezası belli olmayan, mahkeme tarihi belli olmayan ve zulme uğrayan binlerce Türk için Batı dünyası İran’a kaç gözlemci göndermiş ve kaç nota vermiştir? Kaç tane insan hakları kuruluşu, kaç defa Güney Azerbaycan’ı ziyaret etmiş, Batı’nın, Amerika’nın kaç şehrinde kaç tane gösteri düzenlenmiştir?

Şunu çok iyi bilmeliyiz. Konu ne olursa olsun. Ruslar, Farslar, Araplar vs vs. hangi millet olursa olsun tarih boyunca Batı, Türklerin karşısında duran milleti desteklemiş ve Türk’e karşı cephe almıştır. 1. Dünya Savaşında Osmanlı Devleti Almanya ile ittifak halinde olmasına rağmen, kutsal topraklar İngilizlerin eline geçtiğinde Almanya’da bütün kliseler toplu halde çanlarını çalarak bunu kutlamışlardır. Batı ile ilişkilerimiz her zaman o çan seslerinin ürpertisi içinde gerçekleşmiş ve Batı Türk kanına asla doymamıştır.

Diyarbakır’ın, Hakkâri’nin, Şırnak’ın Edirne ile İstanbul ile Ankara ile birliğini Tebriz’in yıkılmışlığı ve mazlumluğunda aramak yersizdir. Zira bugün Diyarbakır demokratik özerkliğini ilan etmiştir ama Tebriz hala İran’ın elinde esirdir.

İran ile neden bir arada olmalıyız? Bu İran değil midir yıllarca PKK’yı besleyen, Irak ile savaşta en ön cepheye Türkleri süren, bütün nükleer başlıklı füzeleri Türkiye Cumhuriyeti Devleti topraklarına çevrilmiş bekleyen ve düşman dediğimiz Ermenistan’ı insani ve ekonomik yardımlarla ayakta tutan ve daha geçen yıl meclis başkanı tarafından soykırımı tanımamız salık verilen.

Bu İran’ın bütünlüğü ile Türkiye’nin bütünlüğünün asla ve asla alakası yoktur. Her coğrafya kendine has özellikleri içinde barındırır ve bu özellikler o coğrafyanın kaderini belirlerler. Yarın hak yerini bulup İran coğrafyası Türkler tarafından yönetilmeye başlandığında onların karşısına hangi yüzle çıkacaksınız?

Tam sürekli altımızı oyan İran Coğrafyasındaki Fars Devletinin yerine hemen yanı başımızda bir Türk devletinin kurulması çıkarlarımız için daha öncelikli ve gereklidir. En azından bu Türk Devleti, İran gibi dağlara taşları bombalayıp PKK ile mücadele ediyorum yalanları yerine gerçekten canıyla, kanıyla Türk Milletinin yanında her savaşa girecektir.

Amerika; Rusya, İran ve Çin ile düşman diye biz düşmanlıklarımızdan vaz mı geçelim? Yere batsın o İran’ın toprak bütünlüğü. Bizi iki şey ilgilendirir: Birincisi Türkiye’nin toprak bütünlüğün sağlanması ve bu bütünlüğün TURAN coğrafyasını yavaş yavaş sarması. İkincisi kalıcı birleşmenin sağlanabilmesi için, TURAN coğrafyasının düşmanlardan ve Türk Birliğinden çekinen unsurlardan temizlenmesi.

Elçibey diyordu ki: Turan’ın yolu, Azerbaycan’ın birleşmesinden geçer. Birleşmiş ve güçlü bir Azerbaycan’ın bu bölgede Türkiye’nin toprak bütünlüğünü sağlamada İran’dan daha faydalı olacağını belirtmekte ve hatırlatmakta yarar görüyorum…

Şevket Talha Apuhan

Bilindiği gibi, Türk tarihi ile ilgili ilk belgeler Çin arşivlerinde bulunmaktadır. Atatürk’ün kurulmasına öncülük ettiği Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin ilk 16 kürsü içinde Sinoloji Kürsüsü de bulunmaktadır. Amaç Çin kaynaklarının taranarak, Türk tarih ve kültürünün aydınlatılmasıdır.

Çin arşivlerini araştırmak uzun ve zahmetli bir iştir. Ayrıca, Sinoloji kürsüsüne gerekli ilgi gösterilmez. Bu durumda meydan Çince bilmeyen tarihçilere kalmıştır. Batı dillerinden yapılan hatalı çevirilerin yanı sıra, pek çok konuyu da kafalarından uydurmuşlardır. Çok vahim hatalar yapılmıştır.

Tüm okullarımızın ve de bazı resmi dairelerin duvarlarını süsleyen bir afiş bulunmaktadır. Bu afişte Tarihten günümüze kurulmuş 16 Türk devletinin bayrakları yer almaktadır. Bu bayrakları kim çizmiştir? hangi kaynağa dayanmışlardır? Kim onaylamıştır?

“Eski ve Yeni Türk Bayrakları” adını taşıyan bu afişteki ilk bayrak Büyük Hun Devleti’ne aittir. Böyle bir bayrak asla bit Türk devletine ait olamaz. Ejderha, Çinlilerin “ata”sı sayılan bir totem hayvanıdır. Çinliler biz “ejderhanın soyundan geliyoruz” diye övünürler. Çin takvimine göre “ejderha yılı” olduğunda, Çin’de doğum patlaması yaşanır. Her Çinli çocuğun şanslı olması için ejderha yılında doğmasını ister.

Eski Çin’de, Ejderha motifini ve sarı rengi sadece Çin hükümdarları kullanabilirdi. Bir başkasının bunları kullanmaya kalkışması ölümle cezalandırılırdı.

Türkler için ise ejderha kötülüğü ve düşmanı simgelemektedir. Masallarımızda hep bu motif işlenir. Bazen yedi başlıdır, bazen dokuz başlıdır. İnsanların başına bela ola bir “canavar”dır, bir kahraman gider onu öldürür.

Türkler tarih sahnesine çıktıklarında, karşılarında Çinlileri bulmuşlardır. Bayraklarında ejderha olan Çinlilerle savaşmışlardır. O nedenle de ejderha daima “düşman” olarak görülmüştür.

Bu bayrağı çizen ve onaylayanlara sormak gerekiyor. Hangi kaynağa dayanarak böyle bir bayrak çizdiniz? Hiç mi vicdanınız sızlamadı? Çocuklarımıza bu yanlış bilgiyi aktarırken hiç mi üzülmüyorsunuz?

Türk olmaktan daima gurur duyan bir akademisyen olarak Türk tarihi ve kültürü ile ilgili yanlışları birer birer dile getirip Yüce Türk halkını bilgilendirmeye çalışacağız.

Not: Ejderha; bedeni yılan, kafası at, kuyruğu balık, ayakları kuş, boynuzları geyik olan bir havyadır. Bir bakıma, totem hayvanların oluşturduğu bir sentezdir. Yılan, Çinlilerce kutsal bir hayvandır. Çinlilere göre evren, bir dişi ve bir erkek yılandan meydana gelmiştir.

Prof. Dr. Bülent Okay

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Doğu Dilleri ve Edebiyatları Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı

ABD’nin yeni Afganistan Büyükelçisi Ryan Crocker, Kabil’de 25 Temmuz’da düzenlenen yemin töreninde, Afgan güvenlik güçleri Afganistan’ı savunma konusunda yeterli düzeye ulaşır ulaşmaz ABD’nin ülkeyi terk edeceğini vurguladı ve “ihtiyacımız olan süre kadar (Afganistan’da) duracağız, bir gün bile fazla değil” dedi. [1] Yeni büyükelçinin bu açıklamaları üst düzey ABD’li yöneticilerin daha önceki açıklamalarıyla paralellik taşıyor olması bakımından yeni değil. Ancak yine de Pakistan, İran, Rusya ve Çin gibi ABD’nin bölgede uzun soluklu planları olabileceği kaygısını taşıyan devletler için önem arz ediyor. Peki, bugüne kadar Afganistan sorununda ABD’nin yanında yer almış ve Afganistan ile tarihi, kültürel ve etnik bağlara sahip komşu Tacikistan için ABD’nin bölgeden çekilmesi ne anlam ifade ediyor?

Tacikistan’ın da içinde bulunduğu Orta Asya coğrafyası için Afganistan hem bir “sorun kaynağı” hem de bir “kazanç kapısı” haline gelmiş durumda. Bölge ülkeleri Afganistan ile doğrudan ya da dolaylı bağlantısı olan radikal örgütlerin güçlenmesi ve uyuşturucu trafiğinin artması gibi sorunlardan ciddi tehdit algılıyor. Diğer yandan Afganistan sorunu bölge ülkelerine askeri üslerin kirasından ve dış yardımlardan gelen maddi kazançlar sağlamaya devam ediyor. Afganistan ile 1.206 km.’lik bir sınır paylaşan Tacikistan ise hem kayıplar hem kazançlar ortaya konulduğunda Afganistan’daki istikrarsızlık ve güvensizlikten en fazla payını alan ülkelerin başında geliyor. 2014 yılının sonuna kadar 150.000 NATO askerinin Afganistan’ı terk etmesi ve bölge ülkelerinin Washington’un gözünde stratejik öneminin giderek azalması ihtimali, Orta Asya devletleri arasında en çok Tacikistan’ı etkileyecek gibi görünüyor.

11 Eylül’ün “Yükselen Yıldızı”: Tacikistan

1992-1997 yılları arasında 40.000 kişinin ölümü ve 100.000 kişinin mülteci durumuna düşmesiyle [2] sonuçlanan bir iç savaş tecrübe eden Tacikistan’ın bölgedeki jeostratejik konumu ancak 11 Eylül saldırılardan sonra ön plana çıktı. Tacikistan, 11 Eylül’ün ardından Afganistan gibi önemli bir meselede “modern ve bağımsız bir devlet” olarak ABD ile aynı masaya oturdu. 16 Şubat 1992 yılında başlayan Tacik-ABD diplomatik ilişkileri 2002 yılının Aralık ayında ilk Tacikistan büyükelçiliğinin Washington’da açılması ile yeni bir boyut kazandı. Bu tarihten sonra Tacik-ABD ilişkileri gelişti ve ticaret, ekonomi, güvenlik, askeri, siyasi, uluslararası terörizm, kültür ve eğitim gibi çok değişik alana yayıldı. 28 Haziran 2006 tarihinde Duşanbe’de ilk ABD büyükelçiliğinin temelleri atıldı. İlişkilerin kurulmaya başlamasından itibaren Tacikistan ve ABD, ticaret ve ekonomi alanında 13 anlaşmaya imza atarken askeri ve teknik işbirliğinde ise 12 anlaşma gerçekleştirdi. [3]

OECD’nin verilerine göre, ABD’nin Tacikistan’a yaptığı kalkınma yardımı 2000 yılında 22,63 milyon dolar iken, 2001 yılında bu rakam 40,41 milyon dolara çıktı. 11 Eylül saldırılarının hemen ardından ise bu yardımın 75,88 milyon dolara kadar yükseldiği gözlendi. 2009 yılında Afganistan’da göreceli bir istikrarın sağlandığı yıllarda ise Tacikistan’a yapılan kalkınma yardımı 40,54 milyon dolara düştü. [4] Bunlara ek olarak ABD, Afganistan’daki istikrarsızlığın Tacik topraklarına sıçramasını engellemek için Tacikistan’a önemli miktarda askeri yardımda da bulundu. 2009 yılında ABD tarafından Tacikistan’a 740.000 dolar tutarında askeri finansman sağlandı. Bu rakam 2010 yılında tahmini 1,5 milyon doları bulmuş, 2011 yılında ise 1,2 milyon dolar olarak belirlenmiştir. [5] ABD Tacikistan’a yardımlarını arttırırken Tacikistan da insani ve kurtarma amaçlı operasyonların sürdürülmesi için hava sahasını Amerikan kuvvetlerinin kullanımına açarak ABD’nin Afganistan’da düzenlediği terörle mücadele operasyonlarına destek verdi. Ayrıca Tacikistan kendi sınırları içerisinde terör örgütlerinin banka hesaplarını ve mülkiyet haklarını kullanmalarını yasakladı. Terörle mücadelede istihbarat paylaşımında bulundu. [6]

Uluslararası kamuoyunda ABD’nin, Tacikistan’dan aldığı destek karşısında siyasi suikastlara, keyfi tutuklamalara ve siyasi sınırlamalara karşı eleştirilerde bulunmaktan kaçındığı ileri sürüldü. Bunun nedenlerinden biri olarak Tacikistan’ın insan hakları ihlalleri nedeniyle en çok eleştirildiği dönemde Özgürlük Destek Yasası’nın (Freedom Support Act-FSA) Tacikistan’a verilen fonları arttırması gösterildi. 1997 yılında, iç savaş sona erdiğinde, 5 milyon ABD doları tutarında olan dış yardım 11 Eylül olaylarının hemen öncesinde 12 milyon dolara çıktı. [7] ABD’nin 2002 yılının Ocak ayında Tacikistan üzerindeki 8 yıllık silah yasağını kaldırması da radikal ve ılımlı muhalefet ayrımı yapmaksızın tüm muhalefetin bu silahlarla yok edilebileceği iddiasıyla yoğun eleştirilere maruz kaldı. Diğer yandan ABD-Tacik birlikteliğini derinlemesine anlamaya çalışanlar bunu “terörle mücadeledeki desteğine karşılık ABD’nin Tacikistan’a verdiği bir ödül” olarak niteledi. [8]

Tacikistan ve ABD’nin 11 Eylül sonrası bölgede örtüşen güvenlik kaygıları bu iki devletin aynı masa etrafında buluşmasını sağladı. Köktendincilik, terörizm, organize suçlar ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi tehlike arz eden unsurların yuvalandığı bir coğrafyada bulunan Tacikistan gibi bir ülkenin büyük güçlerle güvenlik alanında yapılacak bir işbirliğine “hayır” deme durumu geçmişte de yoktu bugün de yok. Ancak Tacik-ABD işbirliğinin Tacikistan için devletler arası sıradan bir işbirliğinden fazlasını ifade ettiğinin altını çizmek lazım. Her şeyden önce ABD ile birlikte hareket etmek ve ABD’ye terörle mücadelesinde yardım etmek, hem iç hem de dış politikada Tacikistan’a büyük itibar kazandırdı. Ancak ABD’nin desteğinin ve ilgisinin bu coğrafyadan diğer bölgelere kaymasının, 11 Eylül’ün maddi ve manevi tüm “kazançlarını” da beraberinde götürmesi muhtemel. ABD’nin bölgeden çekilmesi ile Tacikistan sadece bölgede “sıcak işbirliği” içinde olduğu bir müttefikinden ayrı düşmüş olmayacak, bölgedeki güç boşluğundan kaynaklanan güvenlik problemleri karşısında da daha savunmasız kalacak. Afganistan sorununun Orta Asya’ya sıçramasının önünde “hudut bölgesi” olarak duran Tacikistan’ın daha ne kadar bu konumunu koruyabileceği ise tartışmalı.

Arzu Turgut

Kaynakça:
[1] “U.S. Ambassador Says No Permanent U.S. Bases in Afghanistan”, Radio Free Europe Radio Liberty, 25 Temmuz 2011.
[2] Dov Lynch (2001), “The Tajik Civil War and Peace Progress”, Civil Wars, Vol. 4, No. 4, ss. 49-50.
[3] Tacikistan Dışişleri Bakanlığı, http://mfa.tj/index.php?node=article&id=257 (Erişim Tarihi: 06.05.2011).
[4] Query Wizard for International Development Statistics, OECD, 2011.
[5] Executive Budget Summary Functıon 150 & Other International Programs, ABD Dışişleri Bakanlığı, s. 127, http://www.state.gov/documents/organization/135888.pdf (Erişim Tarihi: 25.07.2011).
[6] Tacikistan Dışişleri Bakanlığı,
http://mfa.tj/index.php?node=article&id=257 (Erişim Tarihi: 06.05.2011).
[7] Matthew Crosston (2008), “Compromising Coalitions and Duplicitous Diplomacy: US Support for Tajikistan after 9/11 and its Security Implications”, Central Asian Survey, Cilt: 27, Sayı: 2, s. 165.
[8] A.g.e., s. 163.

KISA adı Türk Konseyi olan Türkçe Konuşan Devletler İşbirliği Konseyi geçen yıl resmen kuruldu. Kurucuları; Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan ve Kırgızistan… Özal ve Demirel tarafından 1992 yılında kurulması gündeme gelmişti. Ancak 2009’da Nahçıvan Zirvesi’nde örgütlü hale getirilmesine karar verildi. 18.11.2010’da ilgili anlaşma yürürlüğe girdi.

Türkmenistan ‘daimi tarafsızlığı’ nedeniyle henüz bir adım atmıyor; Özbekistan ise böyle bir Konsey’e görüş bildirmekten kaçınıyor.

Projeyi geçmiş cumhurbaşkanları gibi Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Kazakistan Devlet Başkanı Nazarbayev, Azerbaycan Devlet Başkanı Aliyev de destekliyor.

Devlet Bakanlığı zamanında Türkmenistan’ın Latin alfabesine geçişinde katkıda bulunan Cumhurbaşkanı, konuyla Devlet Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı’ndan bu yana yakından ilgili… Zaman zaman Türk Konseyi’nden brifing alıyor.

Konseyin amacı ne?

Türk Devletleri arasında işbirliğini güçlendirmek, zirvelerde alınan ortak kararları hayata geçirmek, üniversiteler arasında birlik oluşturmak (Türk Üniversiteleri), ekonomik konularda yakın işbirliğine gitmek, (TOBB işbirliği ile) İş Konseyleri ve kalkınma fonları oluşturmak… Uluslararası arenalarda Türk adaylarını desteklemek, en önemlisi de alacak-verecek anlaşmazlıklarında (mülkiyet, mal edinme vs.) Tahkim Mahkemesi oluşturmak. Bu konudaki projeler hazır, Ekim ayındaki Zirve’ye sunulacak.

‘TÜRK 4’LERİ’

Türk Konseyi’nin genel sekreterliğini, emekli büyükelçi Halil Akıncı yürütüyor. Bir yıl içinde önemli bir mesafe almışlar. Kadrosunu tamamlıyor;

bürokrasiye boğulmayacaklarını, bilim adamlarına bu konuda görev vereceklerini söylüyor.

Özetle ‘Türk 4’leri’ arasında dayanışmayı arttırmak ve blok halinde karar vermeyi amaçlıyor Türk Konseyi…

Nazarbayev, ‘Türk Akademisi’ni geçen yıl kurmuş, açılışını da Cumhurbaşkanı Gül ile beraber yapmışlar. Moskova ve Yeni Delhi Büyükelçiliklerinde ve Orta Asya Türklüğü üzerinde çeşitli görevlerde bulunan Akıncı, buradan yola çıkarak “Türkoloji konusunda birçok ülke Türklerden ileridir” saptamasında bulunduktan sonra acı bir gerçeği dile getiriyor:

“Ne yazık ki, Türk dillerinin etimolojik sözlüğünü Ruslar yazdı; Divan-ı Lugat-it Türk’ü, Harvard Üniversitesi İngilizce’ye tercüme etti. Türk tarihini bir ölçüde Osmanlı-Selçuklu tarihleri dışında hep batı kaynaklarından aldık. Türklerle ilgili asıl kaynak Çin belgelerinde yer alıyor; ta milattan önce 2. ve 3. asırlarda Türklerden bahsediliyor. Çok acıdır, kadim Türk tarihi ile ilgili Çince belgeleri 18-19 yüzyıllarda misyonerlerin yaptığı çeviriler üzerinden kullanabiliyoruz.

Churchill, “Tarih bana iyi davranacak çünkü tarihi ben yazacağım” diyor.

Mevcut yabancılar tarafından yazılmış tarihler, çoğu zaman yanlıdır ve yalanlarla doludur. Örneğin, Türk kabul etmek istemedikleri Saka’lara ait eserler, binlerce yıldır Türklerin yaşadığı topraklarda çıkıyor. ‘Neden’ diye sormuyorlar. Türk adı her yerden silinmek isteniyor. Delhi Türk sultanlığına bir çok tarihçi şimdi ‘Delhi Sultanlığı’ diyor. İlbari, Karluk ve Kalaçlar’dan olan değişik Türk hanedanları birleştirilip ‘köle hanedan’ı biçimine dönüştürülüyor.

Bu nedenlerle Türk Konseyi çerçevesindeki Türk Akademisi Türk tarihini yeniden yazacak.

HİNDİSTAN’DA SELÇUKLU MİMARİSİ

- Bunu nereden anlıyorsunuz?

* 1994’ten beri Türk zirvelerine katıldım, NATO’da Sovyet uzmanı olarak çalıştım… Dışişleri’nde Orta Asya Genel Müdür Yardımcılığı’nda bulundum. Söylediklerim için dünyada birçok kaynak vardır. Türkler nerede ise araştıracağız onları.. Hindistan’da Büyükelçilik yaparken, oradaki birçok yapının, örneğin Kutup Minar Kompleksi’nin Selçuk mimarisi ile benzeştiğini görüyoruz. Türk mimarisine yakın olduğu hemen fark ediliyor; çünkü Delhi Türk Sultanlığı zamanında yapılmış ve ilk defa Kemer’i Hindistan mimarisine tanıtan yapılar…

Zaten bu konuda Türk’ün Türk’e propagandasını yapmayıp dünyaya göstermek için İngilizce olarak sponsorluğumuzla Prof. Mansura Haydar’ın yazdığı Arkeoloji ve Sanat Yayınları’ndan çıkan ‘Hint-Türk Mimarisi’ (Indo-Turkish Architecture) başlıklı bir kitabın editörlüğünü yaptım ve kısmen yazdım. Hindistan’daki mimarinin ciddi olarak taranması gerekiyor. Her yerde Türk mimarisi var. Bu eserleri tespit edip onlara sahip çıkmamız lazım.

- Batı ne yapıyor bu konuda?

* Bizim mimarimizi; İslam mimarisi diyerek eritmek istiyorlar. Batı ‘Hıristiyan’ mimarisi lafını kullanıyor mu? Ama kendileri gotik, Rönesans, barok mimarisi diyorlar.

Yalçın BAYER

İlk kez yirmi yıl kadar önce ünlü Kırgız yazarı Cengiz Aytmatov’un “Gün Uzar Yüzyıl Olur” romanında gördüğüm “mankurt” terimi ve yazarın bu terim bağlamında anlattığı “Nayman Ana Destanı” -eserin bütün okurlarını etkilediği gibi- beni de büyülemişti. Aytmatov’un Türk okurları tarafından yaygınlıkla tanınmasında en büyük paya sahip olan bu muhteşem kitabını -sanıyorum sırf bu destanın cazibesi ile- birkaç kez okudum. 

Doğrusu -ilk zamanlar- “mankurt” tabirinin Aytmatov tarafından “üretildiğini” düşünmüştüm. Ancak daha sonra “mankurt” deyiminden türetilen mankurtizasyon, mankurtizm terimlerinin de hızla literatüre girdiğini fark edince bu terimlerin işaret ettiği olgunun ‘tarihi kökleri bulunması gerektiği’ ilhamı ile konuyu araştırma çabasına girdim. 

Literatürde Mankurt [1] terimi yaygın olarak “Cengiz Aytmatov’un “Yüzyıldan Daha Uzun Gün” romanında popülarize ettiği bir Türk efsanesinden gelen bir terim” olarak tanımlanarak kullanılıyor. Mankurt teriminden türetilen “mankurtlaştırma” anlamındaki mankurtizasyon(=mankurtisation [2] ve “mankurtçuluk” anlamındaki mankurtizm (=mankurtism) [3] terimlerine de literatürde sıklıkla rastlanmaktadır. 

Baltık Gençlerinin İsyan Uranı : “Bizler Mankurt Değiliz !..” 

Bu araştırmalarımda beni çok şaşırtan şeyler ile de karşılaştım: Mesela: 1990′ların başında Gorbaçov döneminde Sovyetler Birliği’nden ayrılmak için meydanlara dökülen Baltıklı gençler “Bizler Mankurt Değiliz” pankartları da açmışlardı milli bayrakları yanında… Belorusya’dan A.B.D.’ye göç eden hızlı bir siyonist -muhtemelen Aytmatov’un Rusçasından okuduğu romanın tesiri ile- kalem aldığı “Jewish Mankurts” adlı makalesinde [4] bazı Yahudileri “mankurt”lukla suçluyordu. 

Nihayet Türk tarihindeki “mankurt” söylencesinin “Gün Uzar Yüzyıl Olur”da nasıl ete-kemiğe büründüğünün menkıbesini ünlü Kırgız yazarı Cengiz Aytmatov ile Kazak şairi Muhtar Şahanov’un derin sohbetlerinden oluşan Kuz Başındaki Avcının Çığlığı adlı eserin Banu Muhyaeva tarafından yapılan çevirinde -epeyce bir süre sonra- buldum. [5]

“Kuz Başındaki Avcının Çığlığı” adlı kitabın “Yüzyılların Gölgesindeki Suç” alt başlıklı kısmında Aytmatov, “Gün Uzar Yüzyıl Olur” adlı ünlü romanı ile dünya literatürüne kazandırdığı “mankurt” kavramını işlerken tarihi köklerden nasıl yararlandığına ışık tutmaktadır. Böylelikle “Ah, insanın aklını, düşüncesini çekip almayı hangi kara yürek keşfetmiş?” sorusunu yine kendi yanıtlayan Aytmatov bir anlamda da “mankurt” teriminin Türk tarihinin uzak asırlardaki köklerini açığa çıkartmaktadır. 

“Gün Uzar Yüzyıl Olur” adlı romanındaki müthiş kurgulamayı nasıl plandığı konusunu Aytmatov’a “Romanın karmaşık ve çok çarpıcı olayları, düşüncelerinizde ne zaman uyandı? Mankurtluk ve Baykonur uzay üssünü, yani tek adamın ve tüm dünyanın problemini nasıl birbiriyle ilişkilendirdiniz?” sorusunu yönelterek soran Şahanov şu cevabı alır: 

“Yazar, yazmasa da yazmaktadır.” diye hoş bir aforizma vardır. Önüne kağıtları açıp, eline kalem alarak yazacağı eserin konusunu belirlemekle; eğer buna ruh hazırlığı yoksa, büyük saray yapmayı istemesine rağmen gereçlerini hazırlamamış mimar gibi boşuna vakit öldürür. Bulunan konuda sağlam düşünceyi alıp çıkmak için gönül deposunu kurcalayacak. Çocukluk anıları, gördükleri, düşünceye düğümledikleri, yaşadığı türlü olaylar ve yüzleşmeler seçilip bir düzene sokularak, eserin temelini oluşturur. 

Bir seyahatimde trenle Kazakistan üzerinden Moskova’ya gidiyordum. Kızılorda ilinden geçerken, radyo; Baykonur’dan bir uzay gemisinin fırlatıldığını haber verdi. Trenin penceresinden güneşin kavurduğu bozkıra bakarak derin düşüncelere kapıldım. “Gün Uzar Yüzyıl Olur” romanını yazmak fikri o anda aklıma gelmişti. Gençliğimizde duyduğumuz mankurtluk hikayesi, hayalimde yeniden ışıklandı. Geçmiş zamanlarda kara güç sahibi, insanın başını deriden çembere alıp aklını-fikrini söndürmüş. Birbirine karşı ideolojilerini öne sürüp kendi arasında çatışmaya düşen iki sistem, uzaya çıkıp birbirini tehdit ederek yerküresine ideolojik bir şire (=taze deve derisi) sararsa ne olacak? Tek insanın başına sarılan deri, değiştirilip bizim hepimizi kapsayarak sarılamaz mı? Türlü ölçülerde olmasına rağmen trajedi ortaktır. İnsanoğlunu, gerçekleşmesi mümkün olan böyle bir bela konusunda önceden uyarmak istiyorum.” 

Cengiz Aytmatov, aynı kitaptaki anlatımına göre “mankurt” kavramının kökeni olan efsaneyi Kırgızistan’ın Tan bölgesinde Ak-Olon köyünde doğan ünlü Manasçı Sayakbay Karalaev (1894-1971)’den öğrenmiştir. 1918′den itibaren parçalar okumağa başladığı Manas destanının 500.553 mısralık bir varyantını söylediği kayda girmiş olan Sayakbay’ın Hızır(a.s.)’dan aldığı nasib ile destan söylemeğe başladığını da ifade eden Aytmatov “mankurt efsanesi”nin kökenini şu şekilde nakletmektedir: 

“Gün Uzar Yüzyıl Olur” romanını yazarken, mankurt konusunu inceden inceye araştırdım. Çocukluğumuzda, yol-yordam bilmeyen birilerine “Hey! Mankurt musun?” dediklerini çok duymuştuk. İnsanın mankurta nasıl dönüşeceğini bilmesek de, kemiklerine işleyen ağır bir söz olduğunu sezerdik. 
Mankurtluk hakkındaki ilk bilgilerden birine, on asır önce makamla söylenmeğe başlanıp, Kırgız halkının kahramanlık ve kültür ansiklopedisi haline gelen Manas Destanı’nda rastlanıyor. Orada çocuk Manas’ın yaramazlığı ve dayanılmaz gücünden korkan Kalmukların, “onu mankurt edelim” deyip, söz bağladıkları şöyle destanlaştırılmıştı: 

Bala’yı* tutup alalım 
Başına şire** takalım 
Eve götürüp azap verelim 
Altı boy Kalmak ‘ın 
Ayak-başını yığalım. 

Bindokuzyüz altmışlı yılların içindeydi sanıyorum; ünlü Manasçı Sayakbay Karalayev’den mankurt’un anlamını sormuştum. O zaman ihtiyar Manasçı, biraz düşündükten sonra konuşmaya başladı: 

“-Geçmişte, Kalmuk ve Kırgız çatışmaları sırasında iki taraf, mal-mülk ganimetle birlikte, köle etmek için birbirinden tutsak da alırlardı. Tutsağı güvenle elde tutmanın en emin yolu, onu mankurt etmektir. Bunun için önce tutsağın saçını kazıdıktan sonra, yeni kesilmiş devenin -veya sığırın- taze, ıslak derisini – Kırgızlar şire derler- tutsağın başına sararlar. Sarılan deri, bağcıklarla, şakaktan sıkılarak, sağlam olarak bağlanan tutsak kavurucu güneş altına böylece, eli ayağı bağlı bırakılıyormuş. Tutsak, o zaman iki azaba birden düşermiş. Önce yaş deri sıcaktan kurudukça büzülüp, başını sıkarak kemiklerini kıracak gibi olur; ikincisi, yeniden çıkan saç, kuruyan deriyi delemeyip, tekrar kafa derisine dönüp iğne batırılır gibi girip, bütün sinir duygusunu öldürür; sonuçta tutsağın hafıza, akılda tutabilme, anlama yeteneğini yok edermiş. Tutsak bir hafta veya on gün sonra, ya ölür ya “mankurt”a dönermiş. Ölürse azaptan kurtulur, diri kalırsa; adını, geldiği soyu, bütün mazisini unutur, sadece efendisinin isteklerini yerine getiren kaba kuvvet sahibi bir köle haline gelirmiş… İnsanoğlu, saçlarını diken diken eden nice zulüm keşfetmiştir. Ancak bu facianın dengi olamaz.” 

Aytmatov tarihin sisli sayfaları arasından çıkararak Manasçı Sayakbay’ın kendisine aktardığı bu efsaneyi “Gün Uzar Yüzyıl Olur” romanında şu satırlarıyla güncelleyerek Kırgız bozkırlarından tüm dünyaya dağılmış milyonlarca okuruna iletmeyi başarır. İşte Aytmatov’u soydaşları ve meslekdaşları arasından sıyırarak “kutup yıldızı” yapan da bu anlatım yeteneğidir : 

Mankurt Kimdir? Ya da Nasıl Mankurt Olunur ?.. 

“…Önce tutsağın kafasını kazırlar, kesilen bir devenin boyun bölgesinden yüzülen bir deri parçası tutsağın kafasına bir başlık gibi geçirilir. Kafasına deri geçirilen tutsak başını yere sürtmesin diye boyuna tahta kalıp takılır, yürek paralayıcı çığlıklarını kimse duymasın diye ıssız bir yere götürülürdü. Kolları, bacakları bağlı tutsak orada güneşin alnacında, aç-susuz birkaç gün kalırdı. Başına deri geçirilenlerden çoğu acıya dayanamayıp ölür, sağ kalanlarsa belleklerini yitirerek geçmişlerini anımsamayan birer “mankurt” -köle- olurlardı. Tutsakların ölüm nedeni açlık, susuzluk değildi. Zavallılar başlarına geçirilen taze deve derisinin güneş altında kuruyarak büzülmesi sonucu acıya dayanamadıkları için ölürlerdi. Sımsıkı sarılan deri kurudukça tutsağın kazınmış başını mengene gibi sıkıştırırdı. Bütün bu acılar sonunda tutsak aklını yitirmeye başlardı. Juan-juanlar işkencenin beşinci gününde sağ kalan var mı diye bakmaya gelirlerdi. İşkenceye tutulanlardan biri bile sağ kalsa amaçlarına ulaşmış sayarlardı kendilerini… “Mankurt” kim olduğunu, soyunun-sopunun nereden geldiğini, adını, çocukluğunu, anasını-babasını bilmezdi kısacası insan olduğunun bile farkında değildi. Benlik bilincini yitirdiği için efendisine iktisadi açıdan büyük avantajlar sağlardı… Herhangi bir köle sahibi için en büyük tehlike, kölesinin başkaldırmasıdır. Her köle fırsat bulunca isyan eder; oysa mankurt köleler arasında kaçmayı, karşı koymayı, başkaldırmayı düşünmeyen, alışılmışın dışında tek varlıktı. Köpeklerin sahiplerini dinlemeleri gibi mankurt ta efendisinin sözünden dışarı çıkmazdı. Efendisinden başkasının sözünü dinlemez, bedeninin gereksinmelerinden başkasını düşünmezdi…. En kirli, en ağır işler mankurtlara verilir, sonsuz sabır isteyen bıktırıcı, sıkıcı, sinir törpüleyici işler onlara yaptırılırdı.”… [6]

Aytmatov daha sonra sözü bugüne getirir: “Totaliter sistemde bütün toplumun, – senin de benim de-, herkesin aklı-fikri, anlayışı, bir ideolojik bir cendereye kondu. Bu, insanları baskıcı bir rejime körü körüne bağlamak maksadıyla yapılmıştı.” 

Şahanov, Aytmatov’un “Nice yüzyılların sınavından geçmiş gizemli Asya kıtasının doğurduğu, ta Manas devrinden önce keşfedilmiş öldürücü bir metodu, kimsenin aklına gelmeyen yeni bir çözüm bularak, bütün dünyanın problemi olarak ortaya koydu”ğunu ifade eder ve böylece “dünyanın söz dağarcığına mankurtluk (mankurtizm) diye yeni bir kavram kattı”ğını isabetle kaydeder. 

Şahanov’a göre Sovyetler Birliği devrinde, dilini ve özünü, örf-adetini unutup, tarihî hafızasını kaybetmeye başlayan az nüfuslu halkların trajedisi, Aytmatov’un bu eserinden sonra bütün açıklığı ile ortaya çıkmış ve Mankurt olmamak meselesi, nüfus yönünden zayıf olan halkların parolasına dönüştü. Şahanov, Aytmatov’un ağzıyla söylenen bu acı gerçeğin, özellikle Rus totalitarizminin ağına düşen halkları ırgalayıp uyandırdığını ifade eder. Mankurtlaştırılan nesilden bir gençliğin perişan durumu karşısında “ruh köküne yabancılaştırılamamış” insanın totaliter rejime en tabii bir çerçevedeki ruh isyanı Aytmatov’un “Gün Uzar Yüzyıl Olur” adlı ünlü romanında romanın asli kahramanlarından Boranlı Yedigey’in dilinden bir dua formunda seslendirilir: 

Boranlı Yedigey (Edige)’ in Duası: 

“Şimdi yüzümüzü kutsal Kabe’ye dönelim, ellerimizi önümüze açalım. Böyle bir saatte dualarımızı, aklımızdan geçenleri duysun anlasın diye Tanrı’yı düşünün… “… Böylece insanoğlunun bir rastlantı sonucu geldiği, fakat günlerle gecelerin izlemesi gibi aynı şaşmazlıkla günü gelince bırakıp gideceği bir dünya, kendi düzeni içinde değişmez bir dünya yarattığı için Yaradan’a selam vermiş oluyordu… O anda coşkuyla kendinden geçercesine dua etmekte haklıydı, çünkü insanoğlu dünyada boşuna yaşamıyordu. “Ey Tanrım, dedelerimizin ezberledikleri kitaplardan okuduğum duaları gerçekten işitiyorsan beni de işit. O’nun vasiyet ettiği gömütlüğe gömmeyi başaramadık… Biz kullarını bağışla ve Kazangap kulunu toprağa kabul et… Biz kulların sana yakarmaktan başka birşey beceremediğimiz için acı, esirge bizi, yardımını eksik etme. Biz kulların doğru olsun, yanlış olsun, herşeyi Sen’den bekleriz. Bir kaatil bile Sen’i kendi yanında görmek ister… Nayman Ana’nın yattığı kutsal gömütlüğe bundan böyle gelemeyecek oluşumuza çok üzgünüm… Vasiyetimi benimle buraya gelen gençlere bırakıyorum, beni buraya gömmek onların boynunun borcu olsun; ancak aralarında dua edecek birini göremiyorum ne Tanrı’ya inanıyor, ne de dua biliyorlar… Duaları küçümsüyorlar. Bu duruma göre ecel saati gelince kendilerine, başkalarına ne diyecekler? Acıyorum hepsine… Kutsal varlığına saygısızlık ettiğim için bağışla beni Tanrı’m !.. Eğer yaramaz bir şey söylediysem bağışla beni. Ben basit bir insanım, ancak bu kadar düşünebiliyorum… Bağışını üzerimizden eksik etme… Amin.” [7]

Şahanov, Litvanya; Estonya gibi Baltık cumhuriyetleri ve Moldova’da gençlerin, 1990′larda Rus işgaline karşı meydanlara çıktığında ellerinde “Biz Mankurt Değiliz” yazılı pankartlar taşımasını, Aytmatov’un “mankurtlaşmaya direnişe çağrı”sının dünya çapındaki fiili bir yanıtı olarak tarihe yazmıştır. 

Bugün sosyal psikolojinin “kendine yabancılaştırılma, kimliksizleştirilme” anlamında bir terimi haline gelen Mankurtlaştırılma -mankurtizasyon- kavramını Türk tarihinin sisli karanlıklarından Manasçı Sayakbay’ın kılavuzluğu ile çıkarıp kayda geçiren Cengiz Aytmatov’un büyüklüğünün bir nedeni işte budur. Özüne yabancılaşarak kendisini yüceltebileceğini sanan bazı aydınlarımız; ve özellikle yazar-çizerimiz de bu “ölümsüz efsane”den kendisine bir pay çıkartır; umarım! 

Hayati Bice
————————————————-
* Bala: Çocuk
** Şire : Taze, yaş hayvan mide derisi

[1] “The term mankurt comes from a Turkic myth popularized by Chinghiz Aitmatov in his novel The Day Lasts More Than a Hundred Years”
http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Chinghiz%20Aitmatov
[2] Mankurtisation teriminin kullanım örnekleri için:
http://www.utoronto.ca/cias/kyrgyzstan.html
http://home.parks.lv/sandisr/youth.htm
[3] Mankurtism teriminin kullanım örnekleri için: http://cess.fas.harvard.edu/CESSpg_conf_abstracts2005.html
http://www.crvp.org/book/Series03/IIIC-2/chap-4.htm
[4] Boris Shusteff , Jewish Mankurts?
http://www.freeman.org/m_online/may99/shusteff1.htm
[5] Kuz Başındaki Avcının Çığlığı , Tolkun Yayınları, Ankara 1.Baskı Aralık 1998; 2. Baskı Şubat 2000)
[6] Cengiz Aytmatov, Gün Uzar Yüzyıl Olur, Çev.: Mehmet Özgül; s. 125-127, Cem Yayınevi, İstanbul-1985.
[7] Aytmatov,age, s. 335-338, İstanbul-1985.

Azerbaycan merkezli haber ajansı TREND’in bildirdiğine göre, IL-76 tipi kargo uçağı ülkenin kuzeyindeki Pervan şehrinde bir dağa çarptı.

Kazada 8 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ölenlerin 2′sinin Azerbaycan, 6′sının ise Özbekistan vatandaşı olduğu belirtiliyor. Azerbaycan’ın Silk Way havayollarına ait uçağın Aksa yerleşim alanına yakın 3800 metre yüksekliğindeki dağa çarptığı kaydedildi. Dün gerçekleşen uçak kazasını Azerbaycan Sivil Havacılık Kurumu da doğruladı. Bu arada TREND”in ulaştığı Pervan Valisi Abdulhalim Mojaddadi, uçağın Taliban tarafından düşürüldüğünü iddia etti. Vali 8 kişilik mürettebattan kurtulanın olmadığını duyurdu.

Afganistan Ulaştırma Bakanlığı sözcüsü Nangyalay Kalatval, dağa çarpan uçakta bulunan 9 mürettebattan kurtulan olmadığını belirttiği açıklamasında, uçak enkazının bulunduğunu kaydetti.

Sözcü, uçağın tamamen parçalanmış, cesetlerin yanmış ve tanınmaz halde olduğunu da belirtti.

Uçağın enkazının geniş bir alana yayıldığı belirtildi.

http://az.trend.az/news/incident/1901638.html

Asya, haritasına bakıldığı zaman kıtanın doğu kıyısında büyük bir ülke olan Çin’in, kendine komşu olan birçok ülkeyi işgal ederek, kıtanın ortalarına ve kuzey kısmına doğru genişlediği görülmektedir.Çin’in kuzeyindeki Mançurya’nın tamamı, Moğolistan’ın bir kısmı, Tibet ülkesinin tamamı, Türkistan’ın bir parçası olan, Sincan bölgesinin tamamını işgal ettiği görülmektedir.

İkinci Dünya Savaşı’nın getirdiği karmaşa içerisinde, Sovyetler Birliği Doğu Avrupa ve Orta Asya’da topraklarına toprak katarken. Çin de kendi payına Türkistan’ı işgal ederek, daha sonraki yıllarda sınırlarına katarak, Sincan bölgesi adı altında, Çin federasyonuna çevirmiş ve kendine bağlı bir eyalet yapmıştır. 50 milyon Türk’ün yaşadığı bu topraklardaki Türk’lerin bu uygulamaya karşı çıkmaları ve direnmeleri ise, Çin’in soykırımı ve insanlık dramı ile karşı karşıya gelmelerini getirmiştir.

Mançurya ,Moğolistan ile birlikte Tibet ülkesinin tümünü de işgal eden Çin. İkinci Dünya Savaşından sonra da, Orta Asya’da en büyük Türk Devleti Türkistan’ın yarısı olan, Doğu Türkistan’ı işgale kalkışması, bölgede, yayılmacı bir politika izlemesini ortaya çıkarmaktadır.

Bu hareket, gelecekte, tüm Orta Asya ülkelerinin işgal hazırlığının bir işareti olarak kabul edilmiştir.

Eline fırsat geçtiği an, Doğu Türkistan’ı işgal ettiği gibi, Batı Türkistan’ı da işgal edeceği açıkça belli olmuştur.

Çin Halk Cumhuriyeti, Orta Asya’da büyük bir Emperyalist güç haline gelmiştir.

Bunun en bariz örneği, Uygur Türklerine yapılan asimilasyon hareketleridir.

Bu hareketler göstermektedir ki, Çin, batıya doğru genişleme politikası içindedir.Çin’in, batıya doğru gelişmesini fark eden ABD, Talibanla mücadele adı altında, Nato ve AB’i ülkelerini de katarak, bölgeye girmiştir.

Bölgenin yapılanması ise, farklı ittifakların doğmasını getirmiştir.

Hindistan Rusya ile Çine karşı, Pakistan da Çin’le bu ittifaka karşı ittifak oluşturdular.

Pakistan, Hindistan’a karşı, Çin’in koruması altına girmiştir.

Batıya ve kuzeye doğru genişleme emelleri olan Çin, Batıda, Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra. Bağımsızlıklarına kavuşan Kazakistan, Özbekistan ,Kırgızistan,Türkmenistan ve Tacikistan Cumhuriyetleri. Yayılmacı Çin Emperyalizminin tehdidi ve tehlikesi altına girmiştir.Çin’in , batıya genişleme politikası iki yönden uygulama alanı bulacaktır.

Birinci yön, Afganistan üzerinden, Pakistan’a doğru yayılırken, doğu Türkistan üzerinden de, Batı Türkistan hedef olarak saptanmıştır.

Batıya doğru yayılma politikası içerisine giren ve bu iki yönü kullanan Çin, bu iki yönün ortasında, Asya’nın büyük ülkelerinden biri olan İran’la ister istemez karşı karşıya getirecektir. Bu durumda Çin yayılmacılığının hedefleri arasında, İran da nasibini alacaktır. Doğu Asya’nın dev bir emperyal gücü olan Çin, Orta Asya’yı kendine kattıktan sonra, Batı Asya’ya da yayılmasını devam ettirecek ve o coğrafyayı da sınırları içerisine alacaktır.

Çin emperyal bir güç olarak, yayılma alanı içerisinde bulunan, İran’a bakış açısı ne olacaktır ?

Şüphesiz ki, emperyalizmin bir kuralı olarak, hedefe varmak için, İran bu yayılmacı politikanın bir parçası olacaktır.

Bunu da ,” nereden çıkardın “?diye sorabilirsiniz.

Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, Türkiye’yi ziyaret eden bir Genel Kurmay Başkanı, basının önünde sorulara cevap verirken, Türkiye ile Çin’in bir gün, komşu ülkeler durumuna gelebileceğini söyleyerek, TC Devleti için, ciddi bir uyarıda bulunmuştu.

Yalçın Cemal / vatangazetesi

Basın Açıklaması

05 Temmuz 2009 tarihinde komünist Çin devleti pervasızca bütün dünyanın gözünün içine bakarak Müslüman Uygur Türklerini katletmiş, basın ve iletişimi karartarak dünyanın bilgi almasına engel olmuş, utanmadan kendilerini haklı çıkaracak yalanlara başvurmuşlardır.

 Türkistan toprakları, İkibin ikiyüz yıllık geçmişi ile dünyanın en önemli ve köklü medeniyetlerine ev sahipliği yapmıştır. Batıda Hazar Denizi ve Ural Dağları’nın güney kısmına, kuzeyde Sibirya’ya, güneyde İran, Afganistan ve Tibet’e, doğuda Çin ve Moğolistan’a sınır olan Türkistan, oldukça geniş bir sahaya sahiptir.

Bugün, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın dahil olduğu bölge Batı Türkistan olarak anılmakta, Çin’in esareti altında bulunan bölge ise Doğu Türkistan olarak adlandırılmaktadır. Türkistan’ın coğrafi ve stratejik olarak taşıdığı önemi anlamak için ise, öncelikle bölgenin iki dev gücü olan Rusya ve Çin’in bu topraklara olan ilgilerini göz önünde bulundurmak yeterlidir. Coğrafi yapının da sebep olduğu siyasi oluşumlar neticesinde bugün Batı ve Doğu olarak ikiye ayrılmış olan Türkistan toprakları üzerinde, Rusya’nın ve Çin’in çok önemli planları vardır.

Bu iki ülkenin söz konusu bölgeden ne pahasına olursa olsun vazgeçmeme tutkusunun ardında, bölgenin stratejik konumunun yanı sıra, sahip olduğu zengin yeraltı rezervleri de büyük rol oynamaktadır. Batı Türkistan’daki Türk devletleri Rusya için, Doğu Türkistan ise Çin için kaybedilmemesi gereken önemli birer hammadde kaynağı niteliğindedir.

Doğu Türkistanda yaşayan 35 Milyon Uygur Türklerine asimilasyon politikaları izlemektedir. 1876 yılından beri Çin işgali altında ezilen Şarki Türkistan’ın adı işgal sonrası Çince “ yeni fethedilmiş topraklar” manasına gelen Sincan ismiyle değiştirilmiştir. Bunu kabul etmek işgali kabul etmek anlamındadır. Bu tarihten itibaren Çin Uygur Türklerine insanlık dışı uygulamalar yapmıştır. Halen de devam etmektedir.

Bu uygulamalar ;
Zorunlu göç ettirilme ve bölgeye Çinli nüfus ithali,
Kültürel ve dini yasaklar ve kısıtlamalar,
Eğitim, ekonomi ve sağlıkta kısıtlamalar,
Zorunlu kürtaj,
Nüfusa kaydetmeme suretiyle vatandaşlık hakkından mahrumiyet,
Barışçı gösterilerin yargısız infaz fırsatlarına dönüştürülmesi,
Keyfi gözaltılar ile seri ve adil olmayan yargı süreçleri sonunda idamlar,
Nükleer denemelerin bölgede sürdürülmesi.

Ayrıca son yıllarda dünyada zülüm gören milletlerin ortak bir özelliği de İslam dinine mensup olmalarıdır.Ve insan hakları adına faaliyet gösteren dünyadaki kuruluşların hiç biri bu zulumlere karşı net bir tavır ortaya koyamamaktadır. Buda bize göstermektedir ki Türkiye Cumhuriyeti Devleti‘nin öncülüğünü yaptığı Türk ve İslam Dünyasındaki devletlerin artık ortak bir çatı altında toplandığı bir organizasyonun tertip edilmesi zaruridir. Bu zulümleri yapanlara karşı Müslümanların artık tek yumruk olma vakti gelmiştir. Bu bağlamda zaten Müslüman Uygur Türklerinin  o bölgede zulum görmelerinin tek nedeni de Türk ve Müslüman olmalarıdır.

Doğu Türkistan’da dünyanın gözleri önünde cereyan eden olaylar ve her türlü insan hakları ihlallerini takip etmeye devam edeceğimizi kamuoyuna duyururuz.

İlker MEDENİ
Türkistanlılar Dernek Başkanı

Eğreti Değil İçselleştirilmiş bir Türklük

Kazakistan’ın Türkiye Büyük Elçisi Sayın Baghdat AMREYEV, 28 Aralık 2009’da Star Gazetesinin Açık Görüş ekinde “Turancılık değil Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği”başlığıyla bir makale yayınladı. Büyükelçinin makalesine başlık olarak konulan bu cümlenin içerdiği yargının ve anlamın bir analizini yapacağız.

“Türklük” kişinin kendisini tanımladığı bir kavram olmasından ziyade bireyin eylem ve düşüncelerine yansıyan boyutuyla belirleyicidir. Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbey Türklük bilinci gelişmiş bir liderdir. TÜRKPA gibi Türk Konseyi’nin kurulması kararı da Nahçıvan’da gerçekleştirilen “9. Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesi”nde Nazarbayev’in gayretleri ve ısrarlarıyla alındığı bilinmektedir.

Son olarak Kazakistan’da, Türk Birliği’nin bilimsel alt yapısını hazırlayacak olan Türk Akademisini kurdurması Nazarbayev’in Türk Dünyasına bakış açısını göstermesi yanında Türklük bilincinin seviyesini ortaya koymaktadır. Nazarbayev gibi Türklük bilinci güçlü bir Cumhurbaşkanı olduğu bir ülkenin Türkiye Büyük Elçisinin bilinç altını yansıtan bu cümle üzerinde durulamayı hak etmektedir.

“Turancılık” ve “Türk Birliği” Kimi Rahatsız Ediyor da Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği Deniyor?

Turancılık kavramının çıkış membaı tarihsel ve kültürel temelli değil uluslar arası ilişkiler düzleminde konjonktürün belirlediği araçsal bir kavramdır. Türklerden Moğollara Fin-Ugorlardan Japonlara Macarlardan Çinlilere kadar çok geniş bir alanı kapsar. Bu sınırlar aslında 19. Yüzyıldaki Avrupa ülkelerinin sömürgeci ve ırkçı saldırılarına karşı bir tepkinin belirlediği hudutlardır. Bir olguyu değil temenniyi vurgular. Türk siyasal literatüründe Turancılık Macar bilim adamların tesiriyle girmişse de kullanım içeriği farklılaşmıştır. Ziya Gökalp’le birlikte güncelleşen bu kullanım sadece Türk kültür çevresini kapsayan ülkeleri içine alır ki esas olarak “Türk Birliği” kavramı biçiminde özgün kullanımını bulmuştur. Sonuçta ister “Turancılık” isterse “Türk Birliği” kullanılsın Türk kültür coğrafyasını içerir.

Türk topluluklarının ve yaşadıkları coğrafyanın adlandırılmasında Türklerin kendilerini tanımlandırdıkları kavramların değil de Rusya gibi sömürgeci devletlerin bilinçli ürettikleri kavramlar kullanılmaktadır. Örneğin “Türkistan” yerine “Orta Asya”nın kullanılması gibi. “Türk Dünyası” yerine ikame edilmeye çalışılan “Türk Dilli Halklar” kavramı ise resmi toplantılara dahi girmesiyle dikkat çekmektedir. Batı bilim ve siyaset dünyası da tercihini bu uydurma kavramlar yönünde yapmaktadır. Oryantalist ve sömürgeci zihni tasarımın bir ürünü olan bu kavramların yine bu ülke ve gruplar tarafından kullanılması “normal” olmakla beraber Türklerin bu “tahakkümcü” ve “bencil” etiketlerini kabulü benzer bir zihniyete sahip olmakla açıklanabilir.

Türk Dili Konuşan Devletler Birliği, Türk Dili Konuşan Devletler İşbirliği Konseyi vb. tamlamalar mevcut sosyolojik, tarihsel, kültürel olgunun tanımlamasından ziyade korkak, ürkek, kendini “ötekilerin” yaklaşımıyla tanımlayan bir zihniyeti gösterir. Türk Birliği kavramını kullanmamakla kalmayıp “Türk Birliği (Turancılık)” değil “Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği” demek birincisinin ne ölçüde olumsuzsa ikincisinin o ölçüde olumlu intibasına bir örnektir. Peki, Avrupa Birliği, Arap Birliği gibi siyasi olduğu kadar kültürel bir bütünleşme ve birlik projeleri büyük bir şevk ve heyecanla savunulurken Sovyet sömürge zihniyetinin bir yansıması olan Türk Dilleri terkibi gibi soğuk, ruhsuz, yapay bir kavramın Türk liderlerce tercih edilmesi nasıl açıklanmalıdır? Üstelik Turancılığı ve Türk Birliği kavramlarını olumsuzlayacak kadar ileri gitmek Türklük bilinci en güçlü lider olan Nazarbayev’in yönettiği bir ülkenin elçisi tarafından.

Eğreti Değil İçselleştirilmiş bir Türklük

Türk kimliğinin geleceğini ve kaderini başka devletlerin ve siyasi odakların çıkarları doğrultusunda belirlemek “köle ruhlu” aktörlerin bir tavrıdır. Uluslar arası ilişkilerdeki çıkar alanlarının yerel ve küresel aktörlerle olan ilişkilere göre belirlenmesi reel politikin bir gereğidir. Çıkar merkezli uluslararası ilişkilerdeki bağlantıların yanında tarih, bilim, kültür, sanat gibi kültür yaratıcı unsurların tali konumda kaldığı gözlemlenebilmektedir. Ama bir toplumun veya halkın kendi kimliğini yani kim olduğunun kararının başka ülkelerce belirlenmesi dış kaynaklı şiddet ve korkunun bir tezahürüdür.

Nazarbayev’in Türk Akademisinin Kazakistan’da kurulmasının nedenini açıklarken “Günümüzde Türk Dünyasını bir araya getiren kimse yok. Eğer bunu Türkiye üstlenirse, Pan-Türkist damgası yer. Kazakistan’da Pan-Türkizm yok. Bu sebeple Kazakistan’da kurulmasını teklif ettim”.[1] demesi Türkiye’nin çekincelerinin Nazarbayev tarafından dolaylı yollardan ifadesi anlamına gelir.

Bu noktada Kazakistan Ankara Büyük Elçisi’nin yazısına “Turancılık değil Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği” başlığını koyması umarız Kazak siyasetinin aktörlerindeki kimlik çatışmasını temsil etmemektedir. Bir büyük elçi temsilcisi olduğu ülkenin kurucu başkanının ne ana felsefesi ne de misyonunu kavrayamadığı düşünülemez. Nazarbayev açık ve net bir şekilde Türk Birliğinden bahseden bir liderken büyük elçisinin bundan sarfı nazar etmesi mümkün değildir.

Sonuç

Kazakistan Cumhuriyeti Alaş Orda’nın bir devamıdır. Nice milliyetçi Kazak aydını Rus sömürge sisteminin sonucu olarak “Turancı-Türkçü” gerekçesiyle katledilmiş olmasının bir anlamı vardır. Nazarbeyev her fırsatta bu aydınların izinden gittiklerini vurgulamıştır.

Sonuç olarak Kazakistan bürokrasisi ve sistemi Nazarbeyev’in ve Alaş Ordacıların misyon ve kimliklerini iyi öğrenmeleri her eylem ve düşüncede tecessüm ettirmeleri beklenir. Türk Birliği utanılacak bir kavram ve hareket değildir. Turancılık ve Türk Birliği ufak anlam farklılığı dışında aynıdır. Sayın Büyükelçinin büyük bir hassasiyet ve reel politik çekinceler ile hareket ettiğini anlamak ile birlikte Nazarbayev’in duruşunun tekrar altını çizmek istedik.

İkbal VURUCU

[1] “Қазіргі түркі әлемін енді біріктіретін ешкім жоқ. Бұны Түркия қолға ала бастаса, пантюркизм деп бірден айқай шығарады. Қазақстанда пантюркизм жоқ, сондықтан мен Түркі академиясын құруды ұсындым”, – деді Н.Назарбаев. kaz.newsfactory.kz (12.2.2010)

“Güzel Türkistan” Nazlı Bir Yâr İdin Sen !…

Orhan Kavuncu’nun hatıralarını okurken, kitaba ayrı bir zenginlik katan resimlerine bakarken gönlümdeki Türkistan ile gerçeğini gördüğümüz coğrafyanın gerçek dünyadaki can acıtıcı farkını kıyasladım.

Güzel Türkistan senge ne boldu ?
Seher vaktide güllerin soldu.
Çemenler berbâd kuşlar hem feryâd
Hemmesi mahzun bolmaz mı dilşâd?
Abdulhamid Çolpan (*)

Stalin’in terör kampanyasında şehid edilen Abdulhamid Çolpan’ın yukarıdaki mısralarını ilk kez ne zaman okumuştum; bu sözlerle yapılan müzik eserini ilk kez ne zaman dinlemiştim hatırlamıyorum. Şimdi bu hüzünlü şarkıyı/ağıdı tekrar hatırlama vesile olan Prof. Dr. Orhan Kavuncu’nun “Güzel Türkistan” adlı hatırat türü eserini okumam oldu. (1)

Ankara Türk Ocağı başkanlığını yaptığı dönemde daha yakından tanıdığım Orhan Kavuncu ile dostluğumuz bir ağabey-kardeş ilişkisi çerçevesinde çeyrek asırlık bir süreçte perçinlendi. Kazakistan’da birlikte yaşadığımız sancılı süreçte çekilen sıkıntıların yol açtığı burukluk bile son tahlilde muhabbetimizi zedeleyemedi. Bu nedenle Orhan Eke’nin (2) hatıralarını okurken önemli bir kısmına tanıklık ettiğim süreçleri ben de bir anlamda tekrar yaşadım.

Orhan Eke’nin “Güzel Türkistan”ı

Orhan Kavuncu, kitabının önsözünde kitabını hazırlarken hedeflediği sonucu şöyle özetliyor: “Gayem,Türkistan’ı bilmesi ve dolayısıyla sevmesi gereken Türk insanına, özellikle de gençlere, benim gönlümde yaşattığım ve sonra da gördüğüm Türkistan’ı anlatmaktır. Yani bana göre, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları olarak, sevmek mecburiyetimiz olan yerlerden birisidir Türkistan. O zaman Türkistan’ı bana sevdiren bilgi ve olayları anlattığım bu kitabı okuyan herkesin de sevmiş olacağını varsaydım. Kitap bunu sağlamazsa bu benim anlatma ve sevdirme eksikliğimdendir.”

Prof. Dr. Orhan Kavuncu kitabının ilk kısmında Türkistan hakkında genel bir bilgilendirme yaptıktan sonra kendisinin ana ve baba tarafından Türkistan’a uzanan köklerini Abdurrahman Kavuncu ve Nasrullah Yasa isimlerini taşıyan iki dedesi etrafında anlatarak dile getirmiş.

Benim için daha önemli olan kısmı ise Orhan Kavuncu’nun Türkistan coğrafyasında yaptığı geziler ile ilgili ikinci, bölümü oldu. Bu bölümde Pakistan’a hicret etmiş Afganistan Türkleri’nin mülteci kamplarına yaptıkları ziyaret ve Türk Mücahidlerin komutanı Azad Beg ile ilgili anıları, 1992 yılında birlikte yaptığımız Türkistan gezisi gerek öncesindeki süreç gerekse paylaştığımız anılar nedeniyle önem taşımaktaydı. Bu bölümde yer alan “Karahan ile Ayşe Bibi” menkıbesini okurken Türkistan gezimizde yerel Kazak rehberlerin anlattığı acıklı aşk hikâyesi hep aklımda kalan ve hep yazmak istediğim halde bir türlü fırsat bulamadığım bu öyküyü Orhan Eke’nin edebi bir yetkinlik ile ve duygu yüklü ibarelerle okumak beni çok heyecanlandırdı.(Keşke mümkün olsaydı da bu hikâyenin tamamını burada verebilseydim.)

Kitabın “Türk Dünyasının Güzel İnsanları” başlıklı üçüncü bölümünde yer alan Dr. Baymirza Hayıt’tan Mektup Var ve Ahirete Alacaklı Giden Adam: Azadbeg başlıklı yazılar farklı yönlerden yüreğimi burktu. Medine’de Abdülhakim Kari başlıklı yazı ise beni Medine-i Münevvere’ye götürüp, Abdulhakîm Mergılanî ve oğlu Haşim’in konuğu olduğum saatleri, Ravza-i Mutahhara’yı hatırlatınca gönlümün biraz ferahlandığını da söylemeliyim.

“Güzel Türkistan”ın ‘Türkistan’da Din ve Tasavvuf’ başlıklı son bölümü ise Orhan Kavuncu’nun Türkistan günlerinde tasavvufî yönden yaşadıklarını ve karşılaştığı sufiler ile olan anılarını içeriyor.Bu bölümün Türkistan’ın son döneminde bölgenin inanç durumunu merak eden okuyucu için mutlaka okunması gerektiğini belirtirim.

Ahirete Alacaklı Giden Adam: Azad Beg

Daha önceki yazılarımdan birisinde isminden bahsettiğim Azad Bek Kerimî’yi anlatan en güzel satırları Orhan Kavuncu’dan okudum. Kavuncu Azad Beg ismini ilk kez 1982 yılının eylül ayında, doktora üstü bir bursla iki yıl kadar kaldığı Kanada’dan Türkiye’ye dönerken Almanya’da ziyaret ettiği Dr. Baymirza Hayıt’tan işitmiş. Bunu şöyle anlatıyor: “Hayıt ile millî meseleleri konuşurken sohbet, ikinci yılını doldurmak üzere olan Afganistan’daki Rus işgaline geldi dayandı. Üstad bana o zaman Azadbeg rahmetliden bahsetmişti: “Bizim dostlarımızdan birisi, Vakıfbeg, Pakistan’a yerleşmiş idi. Büyük oğlu Azadbeg, Türkistan meselelerini iyi bilen ve Türkistan davasına kendisini adamış bir gençtir. Ben kendisi ile devamlı ilgilenir ve sohbet ederim. Kendisi sağlam karakterli güvenilir bir insan olan bu genç, şimdi Afganistan Türklerinin kurmuş olduğu bir partinin başındadır. Türkistan için ve dolayısı ile umum Türklük için bize ümit veren bir gelişmedir bu durum. Bu ilk bilgilenme sonrası 1988 yılında Azadbeg ile kendisini tanıdığım zaman, Dr. Baymirza Hayıt’ın bu sözlerini hatırladım ve kime ne kadar güvenileceğinin bilinemediği şartlardaki Afganistan’da güvenilecek bir insan bulduğumu düşündüm. Daha sonra kendisini tanıdıkça yanılmadığımı, daha doğrusu Hayıt’ın referansının sağlam olduğunu anladım.”

Azad Bek Kerimî, 1988 yılında Türkiye’ye geldi. Orhan Kavuncu’nun Ankara Şubesi Başkanı olduğu

Türk Ocakları’nda zamanın hükümetini temsilen bazı bakanların da katıldığı bir de konferans verdi. (3)

Türkistanlılar Derneği’nin teklifi ile Türk Ocakları Afganistan Türklerine Yardım Kampanyası açtı. Bu kampanyanın önderlerinden olan Orhan Kavuncu sonucu şöyle özetliyor: “1989 yılının başında Pakistan’a gittik ve topladığımız 32,000 dolar kadar bir parayı Peşaver’deki karargâhında “Kuzey Afganistan Vilâyetleri İslâm İttifakı” Genel Başkanı Azadbeg Kerimi’ye verdik. Daha sonra Türkiye’de banka hesabında biriken 18,000 dolara yakın bir parayı da banka havalesi ile gönderdik ve böylece Afganistan Türklerine 50,000 dolar yardım yapmış olduk. O yıl, Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin de kampanyamıza katkıda bulunması için Devlet Bakanı Cemil Çiçek nezdinde teşebbüste bulunduk. Ancak şimdi teferruatına girmeyeceğim sebeplerle bu talebimize olumlu cevap alamadık.”(4)

Son kez 1992 yılı yazında Ankara’ya gelen Azadbeg ile görüşen Orhan Kavuncu, ismi o günlerde parlatılan Reşit Dostum’u Ankara’ya getiren ve Ankara’da misafir eden yetkililerce, Azadbeg’in Afganistan konusunda artık geri planda bırakılmasının bir hata olduğuna işaret ediyor ve şunları tarihe emanet ediyor:“Afganistan’da Taliban hâkimiyetinin kesinleşmesinde, Azadbeg’in, Kuzeyde oluşturulan ve Reşit Dostum’un Başkan yapıldığı Cümbüş-i Millî’de etkin olmamasının payı büyüktür. Ve bu, Türkiye’nin yanlış politikaları yüzünden olmuştur. Kuzey Afganistan’daki Resul Pehlivan, Aşur Pehlivan gibi nice mücahit komutanların Cümbüş içindeki iç çekişmelerde katledilmeleri de, Azadbeg’in enterne edilmesinin tabii sonuçlarındandır.

Erkin Türkistan Partisi
Azad Beg’in Ölümünde İran Parmağı
Azad Beg’in 1988′de Türk Ocaklarındaki Konuşması

Nihayet Azadbeg’in, 1997 yılının 27 Mayısında, helikopterinin düşmesi sonucu hayatını kaybetmesi de, bütün bu yanlışların ve ihmallerin hazırladığı bir akıbet olmuştur. Vebali olanları Allah’a havale ediyorum.”

Orhan Kavuncu’nun karanlık odakların vahşi bir işbirliği ile şehîd edilen Azad Bek Kerimî hakkında son hükmü şudur: “Dindar bir insandı. Devamlı fatiha okurdu. Bana “Allahümmesturna Ya Rabbî” diye dua etmemi tavsiye ederdi. Mütevekkildi. Abdestsiz gezmezdi. “Afganistan meselesi hal olmadan evlenmeyeceğim” demişti. Gerçekten de Ruslar çekildikten sonra evlendi ve çocuğunu göremedi. Allah rahmet etsin.”

Baymirza Hayıt’a Yaşatılan Hayâl Kırıklığı

Orhan Kavuncu’nun kitabı birçok tarihî bilgi ve belgeyi de içeriyor. Ancak hepsini burada özetlemek dahi yazı hacmini zorlayacaktır. Sadece 1992 yılı Temmuz ayında anayurduna ziyarete giden Baymirza Hayıt’a kin kusan ve sınırdışı eden ‘komünist nomenklatura’ kalıntılarının hâlâ varlığını sürdürmelerine ilişkin notunu acı bir gerçeğimiz olarak naklediyorum. (5) Öz yurduna hasret ile geçirilmiş bir ömrün son demlerinde anayurduna, babaocağına koşmuş bir evlâda yapılan bu incitici muamele bırakın bir ilim adamına duyulması gereken asgarî saygıyı, insan olan hiç kimsenin sergileyemeyeceği bir hoyratlığı yansıtması ile komünizmin bölge insanında yol açtığı manevi erozyonun sonucunun göstergesidir.

Abdulhakîm Karî’nin Duası

Kitaptaki onlarca anekdot arasında Medine-i Münevvere Türkistan toplumunun seçkin isimlerinden Abdulhâkim Mergılanî’nin bir hatırası var ki, nakletmeden edemiyorum. Orhan Eke, Türkistan’da farklı farklı cumhuriyetler adına da olsa yükselen Türk bayraklarını yıllarca öncesinden müjdeleyen bu olağandışı vakıayı Abdulhâkim Karî’nin dilinden şöyle naklediyor:

“Bir gün İstanbul’da Taksim’de dediler ki: “Bugün İstanbul’un kurtuluş günü bayramı” . Sağa bakıyorum; sola bakıyorum her tarafta Türk bayrağı, ta göklere kadar…. Hani benim bayrağım? Yok. Şurada Allah’a yalvardım, “Ya Rab, bize de bir bayrak versene ne olur? 70–80 sene arasında bu Rus bizi bu kadar ayakaltı yaptı,” dedim ve ağladım.

Yere oturdum. Kimse bilmiyor. Kalktım, bakıyorum: Bir adam benden üç dört sıra arkada, elini uzattı, sırtıma dokundu. Şöyle baktım. Güzel elbiseli, fakat başında bu Afganistan başlığı var, hani kuzu postundan. Adam şöyle bir: “Kardeşim, üzülmeyin” dedi. Allah Allah. Üçüncü sıradaki adam ne duydu da böyle dedi bana? Ben ses çıkarmamıştım ki? Tekrar arkaya baktım, adam yok!.. “Efendiler, şimdi bana konuşan nerede?” Şu kadar yani 10 sıra adam var, bayram başlayacak, vali, bilmem İstanbul’un başka büyükleri gelecek. Hiç kimse bir şey duymamış, sıraları yarıp aradan çıktım, adamı bulamadım. İnşaallah Hızır Aleyhisselam’dı.”

Benim Türkistan’ım

Orhan Eke’nin hatıralarını okurken, kitaba ayrı bir zenginlik katan resimlerine bakarken zihnimdeki Türkistan ile gerçeğini gördüğümüz coğrafyanın reel dünyadaki can acıtıcı farkını kıyaslamadan edemedim. Doğusu ve Batısı ile Türkistan bizim kuşağımız için; bir hayâl ülkesi idi. Buharası, Semerkand’ı; Tanrı dağları, Issık Göl’ü ile hayâllerimizi süsleyen ama “vuslatını hayâl bile edemediğimiz bir yâr” idi. 1992 yılında hoş bir vesile sonucu eşim ile birlikte dâhil olduğumuz Orhan Eke’nin akrabası Oktay Altaylı’nın organize ettiği Türkistan seyahati reel Türkistan’ı ve Türkistan’ın insanlarını ilk kez görebilme fırsatını bulmuştum.

Yesî’de Ahmed Yesevî Türbesi’ni ziyaretten sonra kestirdiğimiz üç şükür kurbanının gezi arkadaşlarımıza ikram edildiği Nevruz isimli restoranı iki yıl kadar sonra ziyaret ettiğimde o ilk gezide ruh halimizin ne kadar da farklı olduğunu anlayacaktım. Bugün ise gerek Doğu Türkistan’da gerekse Afganistan Türkistan’ında yaşananlar, reel dünyanın acı gerçeklerini yansıtan ve pek de iç açıcı olmayan bir tablo arz ediyor ve sonuçta ‘Batı Türkistan’ olarak bildiğimiz Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’ndeki kısmî iyileşme tablosunu kaderin bir lütfu olarak kabule zorluyor.

Uzaklardaki “Bir Nazlı Yâr”e gönül vermişler için kabul edilmesi oldukça zor olsa da…

Yine de bir ümîd var şehîd-i Türkistan Çolpan’ın dizelerinde!…

“Birliğimizin teprenmez dağı
Ümmidimizin sönmez çerağı
Birleş ey halkım gelmiştir çağı
Bezensin imdi Türkistan bağı…”

Hayati Bice

———————————————————

(*) Abdulhamid Süleyman Çolpan: 1897’de Türkistan’ın Fergana Vilâyetine bağlı Andican kentinde doğdu. Hem medresede hem Rus okullarında öğrenim görmüş; Arapça, Farsça, Rusça ve İngilizce öğrenmiştir. Öğrenimini doğduğu kentte gördü. 1917-1918 yıllarında Orenburg’da “Vakit” Gazetesi’nde çalışırken Başkurt Millî Hükümeti’nin de sekreterlik görevini de yürüttü. Sovyetler’de egemen millet Ruslar’ın Türkistanlılara vaat ettiği “hürriyet”in hiçbir zaman gerçekleşmeyeceğini şair duyarlılığı ile ilk sezenlerden oldu. Orenburg’dan ülkesine döndü. Mevlana, Sadi, Hafız, Hayyam, Nevayî, Fuzulî gibi Türk ve İslam klasiklerini okumuştur. Devrin diğer ceditçileri gibi Osmanlı, Kazan, Azerbaycan Türk edebiyatlarını yakından takip etmiştir. Türkiye’den Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Mehmet Emin, Ziya Gökalp, Mehmet Akif gibi şair ve yazarları yakından tanımıştır. Hint düşünürü Tagor’dan, İngiliz yazarı Shakespeare’den ve Rus yazarı Maksim Gorki’den bazı eserler tercüme etmiştir. 1917-1920 yılları arasında ilk önemli eserlerini veren Çolpan, 1920-1926 yılları arasında ise Oyganış (Taşkent 1922), Bulaklar (Taşkent 1924) ve Tan Sırları (Taşkent 1926) adlı eserlerini yayınlamıştır. Bu eserlerinde yer alan toplam 119 şiir millî sembolizmin eşsiz örnekleridir. Çolpan, millî meseleler yanında sosyal buhranları da işlemiştir.

Komünist yönetimin egemenleri, şiirleri ile halkın sevgilisi haline gelen Çolpan’ı susturmanın yollarını aradı. Öncelikle Çolpan’ı “rejimin sözcüsü bir şair” yapmak için çok gayret gösterdilerse de başaramadılar. 1926’ya gelindiğinde Özbek aydınlar Çolpan konusunda ikiye ayrıldılar. Rejime sadık prosovyetik aydınlar “Çolpan susturulmalı” diyorlardı. Rejime sadık görünen, gerçekte ise millî duygularını yitirmeyenler ise: “Hayır, Çolpan halkını seven bir şair. Bizleri politik düşünceleri değil, sanatı ilgilendirir” görüşünü savundular. Çolpan’ın sanatına hayran olan ve daha sonra aynı çileleri çeken şairlerden Aybek, 1927 yılında, şöyle diyordu: “Biz edebiyat dehâsı Çolpan’ın seviyoruz. Biz Çolpan’dan onun, bugünkü zaman edebiyatının taleplerine hizmet etmediği için vazgeçebilecek miyiz?” Çolpan’ı sevenlerin millî yönelişi, Rus egemen Sovyet rejiminin Çolpan’a düşmanlığını arttırdı.

Çeşitli bahanelerle sekiz defa hapsedildi. Nihayet 1937′de, Taşkent’te yapılan bir yazarlar toplantısında, ‘eserlerinde, ideolojik açıdan komünizm dışı meselelerle uğraştığı için, davaya ihanet ettiğini söyleyerek suçunu itiraf etmesi’ istendi. Çolpan “Siz beni üç gün içinde ıslah edemezsiniz” diye cevap verdi. Bu olaydan sonra, halk düşmanı ve milliyetçi olmakla suçlanıp tutuklandı. Hapisten her çıkışından sonra yılmadan yurduna hizmete kaldığı yerden devam edince Stalin terörü döneminin en karanlık günlerinde, 1938’de kurşuna dizildi. Şehid edilişinden tam 19 yıl sonra 1957 yılında; Stalin döneminin yargılandığı devrede, Çolpan’ın suçsuz olduğu kağıt üzerinde kabul edildi. Ancak eserlerinin basılmasına Özbekistan’ın bağımsızlık günlerine kadar izin verilmedi. Çolpan’ın şiirleri bağımsızlığın ve yurt sevgisinin birer timsali gibi görülmüş; Güzel Türkistan, Fergana, Kisen (Zincir), Kozgalış (Ayaklanma) adlı eserleri bestelenerek adeta birer milli marş halinde yaygınlaşmıştır. Daha geniş bilgi için bkz: http://www.kulturelbellek.com/colpan-kimdir

(1) Kavuncu, Orhan; Güzel Türkistan ; Doğu Kütüphanesi, İstanbul-2009.

http://www.eren.com.tr/goster/kitap/kitap.asp?kitap=280373

(2) Orhan Kavuncu’ya “Orhan Eke” hitabım Türkistan halkının büyük kardeşe “Eke”, küçüğüne “Üke” denilerek seslenilmesinden yadigârdır.

(3) Bu konferansta Azad Bek Kerimî’nin yaptığı ve “Yaşasın İslâm, yaşasın İslâmın ordusu Türkler”sözleriyle bitirdiği ve Türkiye Türkçesine aktararak o zamanki Yeni Düşünce gazetesinde yayınladığım veciz konuşmayı buradan okuyabilirsiniz:

http://www.sufiforum.com/viewtopic.php?f=166&t=5824&p=16362&hilit=Azad#p16362

(4) Türk Ocakları’nın Afganistan’a yardım kampanyası kapsamında Eskişehir, Kütahya ve Samsun’da düzenlenen destek toplantılarına konuşmacı olarak katılarak Afganistan’daki cihadın Türk yurtlarının diriliş mücadelesine katkısı hakkında değerlendirmeler yapmıştım. Bu değerlendirmelerimden bir kısmı Türk Yurtları Üzerine Notlar adlı kitabımda yer almaktadır. Bilgeoğuz Yay., İstanbul-2010.

http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=468414

(5) Baymirza Hayıt: Bilim dünyasında Sovyet işgali döneminde Türkistan’da yaşanan siyasi ve sosyokültürel değişimin en önemli uzmanı olarak tanınırdı. 2006 yılında mülteci olarak yaşadığı Almanya’da vefat etti. Hayatı ve önemli bir kısmı Türkiye’de de yayınlanan eserleri hakkında geniş bilgi için bkz.: http://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=2901

Hayati Bice İletişim : atahayati@gmail.com

Afganistan Soğuk Savaş döneminde Sovyetlerin işgalinden itibaren ABD dış politikasında öncelikli ilgi alanlarından birisi olmuştur. Sovyetlerin Afganistan’da yenilmesi Moskova’nın Soğuk Savaşı kaybetmesinde önemli rol oynamıştır. Soğuk Savaşın sıcak yüzünün yaşandığı Afganistan, çatışmanın ve istikrarsızlığın Sovyet işgalinin sona ermesinden sonra da devam ettiği bir ülkedir. Afganistan’daki iç savaşta Taliban’ın ülkenin önemli bir kısmında kontrolü sağlamasına rağmen 11 Eylül 2001 terör saldırıları sonrasında koalisyon güçlerinin operasyonlarıyla Taliban gerilemeye başlamış ve 12 Kasım 2001’de Taliban’in Kabil’den çekilmesiyle koalisyon güçleri başkente hakim olmuşlardır. Afganistan’daki savaş ise devam etmiştir.

ABD Başkanı Obama daha seçilmeden önce Irak’tan askerlerin çekilmesi ve Afganistan’daki kuvvetlerin sayısının ise artırılması gerektiğini, ABD için önceliğin Afganistan olduğunu vurgulamıştı. Obama’nın başkanlığından itibaren Afganistan bağlamında yaşanan gelişmeler konunun ABD açısından ne derece önemli olduğunu daha açık bir şekilde göstermiştir. Obama göreve geldiğinde Afganistan’daki ABD kuvvetlerinin sayısının 30.000 daha artırılmasını sağlamıştır. 2010 yılından itibaren belirginleşen stratejiyle birlikte ise güvenlik alanını Afganlılara bırakmayı hedefleyen anlayış, Afgan asker ve polislerinin sayı ve nitelik olarak artırılması ve Afgan anayasasına bağlılık sözü verip silah bırakacak olan Taliban mensuplarının da entegrasyonunu temel almaktaydı. Güvenlik güçlerinin istenilen seviyeye gelmesinin öngörülenden fazla zaman alacağı anlaşılmıştır. Diğer konuda ise en önemli ülke Pakistandır. Pakistan’ın kararlı bir şekilde Taliban’a karşı duruş sergilemesi ve Afganistan sınırının etkili bir şekilde kontrolü halinde ancak koalisyon güçleri sonuç alabilirler ve entegrasyon stratejisinde bir yere varılabilir. Bin Ladin’in öldürüldüğü operasyonun yapılış biçimi Pakistan’a yönelik ABD’deki güven sorununu açıkça ortaya koymuştur. Ancak başta Pakistan olmak üzere Afganistan’ın komşularının desteği olmadan istikrarın sağlanması oldukça zordur.

Obama Afganistan’daki duruma ve ABD’nin stratejisine ilişkin açıklamasını Çarşamba günü yapmıştır. Bu açıklamanın önemi Bin Ladin’in öldürülmesinden sonra ABD Başkanının Afganistan’a ilişkin bakışını ortaya koymasıdır. Obama gelecek yaza kadar Afganistan’dan 33,000 asker çekileceğini, tüm çekilme sürecinin ise 2014 yılına kadar tamamlanıp Afgan halkının ülkenin güvenliğinde sorumluluğu alacağını belirtmiştir. Obama’nın konuşmasında dikkat çeken bir nokta Afganistan’da ABD’nin hedefinin ülkenin El-Kaide için güvenli bir alan olmamasının ve Afganistan’dan ABD’ye ve müttefiklerine saldırı yapılamamasının sağlanması olduğunu ifade etmesidir. Obama Afganistan’ı mükemmel bir yer yapmaya çalışmayacaklarını, caddelerinde polis işlevi görüp, dağlarında devriye gezmeyeceklerini vurgulamıştır. 

Obama’nın mümkün olan en kısa zamanda Afganistan’dan çekilmeyi istemesinin arkasında ekonomik gerekçeler vardır. Zaten bu duruma konuşmada da değinilmiştir. Obama ABD’nin son on yılda artan borçlar ve zor ekonomik koşullarda savaşa trilyonlarca dolar harcadığını fakat şimdi ABD’nin en büyük gücü olan insanına yatırım yapması zamanının geldiğini ifade etmiştir. ABD’de 2012 yılında yapılacak olan başkanlık seçimlerinden önce Obama Afganistan gibi önemli dış politika ve güvenlik sorunlarında belirgin sonuçlar almayı istemektedir. Kuşkusuz dış politika sorunlarının ekonomiyi ilgilendiren yönleri seçim yaklaştıkça daha da vurgulanacaktır. ABD ekonomisinde dış açık ve üretimin bazı alanlarda ABD dışına kaçması Cumhuriyetçi Parti başkan aday adayları tarafından gündeme getirilmektedir. Obama Bin Ladin’in öldürülmesinden sonra terörle mücadelede istediği düzenlemeleri yapmak konusunda daha rahat bir konuma gelmiştir. Ayrıca ABD ekonomisinde de sorunlara ragmen Avrupa’dakine benzer bir krizin ortaya çıkmamış olması seçime giden süreçte Obama’nın elini güçlendiren unsurlardır.

Prof. Dr. Kamer KASIM, USAK Başkan Yardımcısı ve AB Araştırmaları Merkezi Başkanı - 25 Haziran 2011